Áp xe răng

Tổng quan

Áp xe răng là ổ mủ khu trú hình thành do nhiễm khuẩn. Có hai nguồn gốc chính. Áp xe quanh chóp bắt nguồn từ tủy răng đã hoại tử: vi khuẩn đi qua ống tủy xuống chóp chân răng rồi tạo ổ mủ trong xương hàm. Áp xe nha chu bắt nguồn từ túi nha chu sâu bị bít lại, mủ không thoát ra được.

Cơn đau rất đặc trưng: đau nhức liên tục, giật theo nhịp mạch, tăng khi nằm, và răng có cảm giác trồi cao hơn nên chạm nhẹ vào lúc cắn cũng đau chói. Sau đó là sưng nề vùng má hoặc dưới cằm, sốt và nổi hạch.

Điều cần hiểu đúng và cũng là điểm nguy hiểm nhất: áp xe răng không chỉ là chuyện của nha khoa. Vùng sàn miệng và cổ có các khoang thông với nhau, và nhiễm khuẩn từ răng hàm dưới có thể lan xuống đó, làm sưng nề đẩy lưỡi lên và chèn ép đường thở. Khi xuất hiện khó nuốt, khó thở, không há được miệng hoặc sưng lan xuống cổ, đó là cấp cứu tính bằng giờ chứ không phải việc chờ tới lịch hẹn nha khoa.

Một điểm nữa hay bị hiểu sai: khi ổ mủ tự vỡ và chảy ra, cơn đau giảm hẳn khiến người bệnh tưởng đã khỏi. Thực tế nguồn nhiễm khuẩn — tủy hoại tử hoặc túi nha chu — vẫn còn nguyên, và ổ mủ sẽ hình thành lại. Kháng sinh cũng không thay thế được việc xử lý nguồn nhiễm khuẩn; nó chỉ giúp kiểm soát tạm thời phần lan rộng.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau nhức răng liên tục, giật theo nhịp mạch
• Đau tăng khi nằm và về đêm
• Cảm giác răng trồi cao, chạm nhẹ khi cắn đã đau chói
• Sưng nề vùng lợi quanh chân răng, ấn thấy mềm
• Sưng má hoặc vùng dưới cằm cùng bên
• Sốt, mệt mỏi, chán ăn
• Nổi hạch dưới hàm đau khi sờ
• Hôi miệng và vị mặn khó chịu khi mủ chảy ra
• Răng lung lay và đổi màu sẫm

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Khó thở hoặc khó nuốt
• Sưng lan xuống vùng cổ hoặc sưng vùng dưới lưỡi đẩy lưỡi lên
• Không há được miệng quá hai đốt ngón tay
• Sốt cao trên ba mươi chín độ kèm rét run
• Sưng lan lên quanh mắt hoặc mí mắt sụp
• Lơ mơ, lú lẫn, tim đập rất nhanh
• Tê bì môi dưới và cằm
• Chảy dãi liên tục không nuốt được nước bọt

Lời khuyên

• Đi khám ngay trong ngày khi có sưng mặt kèm đau răng, và đi cấp cứu lập tức khi khó nuốt, khó thở hoặc sưng lan xuống cổ
• Không chườm nóng, không đắp nóng và không xoa bóp vùng sưng, vì nhiệt làm giãn mạch và đẩy nhiễm khuẩn lan xuống các khoang sâu
• Chườm mát bên ngoài má, mỗi lần khoảng mười lăm phút
• Không tự chích, rạch hay nặn ổ mủ, kể cả khi thấy đã "chín", vì thao tác không vô trùng làm nhiễm khuẩn lan rộng
• Súc miệng bằng nước muối ấm loãng nhiều lần trong ngày
• Nằm kê cao đầu để giảm áp lực và giảm đau
• Đi khám tiếp ngay cả khi ổ mủ đã tự vỡ và hết đau, bởi nguồn nhiễm khuẩn vẫn còn và ổ mủ sẽ quay lại
• Không tự mua kháng sinh uống thay cho việc đi khám, vì kháng sinh không tới được tủy hoại tử và không dẫn lưu được ổ mủ
• Uống đủ liệu trình bác sĩ kê và không dừng khi vừa hết sưng
• Không đặt thuốc giảm đau trực tiếp lên lợi vì gây bỏng niêm mạc
• Nói rõ với bác sĩ nếu mắc đái tháo đường, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc có bệnh van tim, vì các nhóm này cần xử trí thận trọng hơn

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Cần đi cấp cứu ngay lập tức, không chờ tới sáng hôm sau, khi có khó thở, khó nuốt, không há được miệng, sưng lan xuống cổ hoặc sưng vùng dưới lưỡi. Nên đi khám trong ngày với mọi trường hợp đau răng kèm sưng mặt hoặc sốt.

Bác sĩ khám xác định nguồn nhiễm khuẩn, đánh giá mức lan rộng và mức độ há miệng, đồng thời chụp phim để xác định răng nguyên nhân cùng tổn thương ở vùng chóp. Xét nghiệm máu được làm khi có biểu hiện toàn thân.

Nguyên tắc xử trí là dẫn lưu mủ và loại bỏ nguồn nhiễm khuẩn — mở tuỷ dẫn lưu, rạch dẫn lưu ổ mủ, hoặc nhổ răng nguyên nhân, tuỳ tình huống. Kháng sinh là biện pháp hỗ trợ chứ không thay thế được bước này. Sau giai đoạn cấp, răng nguyên nhân cần được điều trị tủy hoàn chỉnh hoặc nhổ bỏ, và người bệnh cần tái khám để kiểm tra bằng phim rằng tổn thương vùng chóp đã lành.