Bàng quang tăng hoạt

Tổng quan

Bình thường bàng quang giãn ra chứa dần nước tiểu và chỉ co bóp khi đã đầy và khi ta cho phép. Trong bàng quang tăng hoạt, cơ thành bàng quang co bóp sớm và tự phát ngay khi lượng nước tiểu còn ít, tạo ra cảm giác buồn tiểu đột ngột và dữ dội.

Triệu chứng cốt lõi là tiểu gấp — cảm giác buồn tiểu ập đến bất ngờ và khó nhịn được, có khi không kịp tới nhà vệ sinh. Đi kèm là tiểu nhiều lần trong ngày và tiểu đêm phải dậy nhiều lần. Một số người có són tiểu ngay sau cơn buồn gấp.

Cần phân biệt với phì đại tuyến tiền liệt vì hai bệnh cùng gây tiểu nhiều lần và tiểu đêm nhưng cơ chế ngược nhau. Phì đại tuyến gây tắc nghẽn đường ra: tia tiểu yếu, phải rặn, tiểu ngắt quãng, tiểu xong vẫn còn. Bàng quang tăng hoạt là rối loạn chức năng chứa đựng: tia tiểu vẫn bình thường, vấn đề nằm ở cảm giác buồn gấp không kìm được. Hai bệnh có thể cùng tồn tại ở một người, và đó là lý do việc khám phân biệt có ý nghĩa.

Điều cần biết trước: đây là tình trạng ảnh hưởng nhiều tới chất lượng sống — giấc ngủ vụn, ngại đi xa, luôn phải tìm nhà vệ sinh — nhưng không gây tổn thương thận. Nó cũng đáp ứng khá tốt với các biện pháp thay đổi hành vi, và nhóm biện pháp này thường được thử trước khi tính tới thuốc.

Các biểu hiện thường gặp

• Cảm giác buồn tiểu ập đến đột ngột và rất khó nhịn
• Tiểu nhiều lần trong ngày, thường trên tám lần
• Phải dậy đi tiểu từ hai lần trở lên mỗi đêm
• Són tiểu ngay sau khi có cảm giác buồn gấp
• Lượng nước tiểu mỗi lần ít dù cảm giác buồn rất dữ dội
• Tia tiểu vẫn bình thường, không phải rặn
• Luôn phải xác định vị trí nhà vệ sinh khi tới nơi lạ
• Ngại đi xa, ngại họp dài, hạn chế sinh hoạt xã hội

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Bí tiểu hoàn toàn, không tiểu được giọt nào
• Tiểu ra máu
• Sốt cao kèm đau vùng thắt lưng
• Yếu chân, tê vùng bẹn hoặc hậu môn kèm rối loạn tiểu tiện
• Đau vùng bụng dưới dữ dội tăng dần
• Sụt cân nhanh kèm rối loạn tiểu tiện mới xuất hiện

Lời khuyên

• Ghi nhật ký đi tiểu ba ngày: giờ đi, lượng ước chừng, lượng nước uống và các lần són — đây là công cụ chẩn đoán và theo dõi tốt nhất, đồng thời chính người bệnh cũng nhận ra được quy luật
• Tập nhịn tiểu có kế hoạch: khi cơn buồn gấp ập đến thì đứng yên, hít thở chậm và siết cơ sàn chậu vài giây cho cơn qua đi, rồi mới đi từ tốn thay vì chạy vội
• Kéo dài dần khoảng cách giữa hai lần đi tiểu, mỗi tuần thêm khoảng mười lăm phút cho tới khi đạt mức mong muốn
• Tập cơ sàn chậu đều đặn hằng ngày theo hướng dẫn của kỹ thuật viên, vì nhóm cơ khoẻ giúp kìm được cơn co bóp sớm
• Giảm cà phê, trà đặc, nước ngọt có gas, rượu bia và đồ cay, bởi đây là các tác nhân kích thích bàng quang rõ nhất
• Không tự cắt giảm nước uống để đỡ đi tiểu, vì nước tiểu cô đặc lại kích thích bàng quang mạnh hơn và làm triệu chứng nặng thêm
• Dồn phần lớn lượng nước vào buổi sáng và chiều, hạn chế uống trong hai tới ba giờ trước khi ngủ
• Giảm cân nếu thừa cân, vì mỡ bụng làm tăng áp lực thường trực lên bàng quang
• Điều trị dứt điểm táo bón, bởi phân ứ trong trực tràng chèn trực tiếp vào bàng quang
• Bỏ thuốc lá, vì ho mạn tính do thuốc lá làm tăng áp lực ổ bụng và làm són tiểu nặng hơn
• Đặt kỳ vọng theo đơn vị tuần tới tháng với các bài tập hành vi, và ghi lại tiến bộ trong nhật ký thay vì đánh giá bằng cảm giác

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Tiết niệu khi cảm giác buồn tiểu gấp ảnh hưởng tới công việc và giấc ngủ, khi có són tiểu, khi phải dậy đi tiểu nhiều lần mỗi đêm, và khi các biện pháp thay đổi hành vi không cải thiện sau vài tuần.

Bác sĩ sẽ xem nhật ký đi tiểu, làm xét nghiệm nước tiểu để loại trừ nhiễm khuẩn, siêu âm đo lượng nước tiểu tồn dư sau khi tiểu và khám tìm nguyên nhân tắc nghẽn. Ở nam giới, việc phân biệt với phì đại tuyến tiền liệt là bước then chốt vì hai bệnh cần hướng xử trí khác nhau và có thể cùng tồn tại. Ở nữ giới, bác sĩ cũng đánh giá sàn chậu và phân biệt với són tiểu do gắng sức. Bác sĩ luôn loại trừ các nguyên nhân cần cảnh giác — nhiễm khuẩn, sỏi, khối u trong bàng quang — trước khi kết luận là rối loạn chức năng.