Bụng to lên và khó chịu sau đồ dầu mỡ

Triệu chứng này là gì

Bụng to lên có ba cơ chế khác nhau và cần tách rời. Tăng mỡ dưới da và trong ổ bụng diễn ra chậm qua nhiều tháng, cân nặng tăng đều. Đầy hơi do khí thay đổi trong ngày, nhẹ vào buổi sáng và nặng dần về chiều. Còn tích dịch trong ổ bụng thì bụng căng đều, rốn có thể lồi ra, hai bên hông bè ra khi nằm ngửa, và thường đi cùng phù hai chân cùng tăng cân nhanh trong vài tuần.

Cơ chế thứ ba là nhóm cần chú ý nhất. Dịch tích lại khi áp lực trong hệ tĩnh mạch cửa tăng lên hoặc khi lượng đạm trong máu giảm — cả hai đều liên quan tới chức năng gan, và cả hai đều diễn tiến âm thầm trước khi bụng to ra.

Khó chịu sau khi ăn đồ nhiều dầu mỡ là một tín hiệu riêng. Mật do gan tiết ra và được túi mật cô đặc rồi đổ xuống ruột đúng lúc có chất béo đi qua. Khi đường mật có sỏi hoặc bị viêm, bữa ăn nhiều dầu mỡ kích hoạt túi mật co bóp và gây đau tức vùng dưới sườn phải, đôi khi lan ra sau lưng hoặc lên vai phải, kèm buồn nôn.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Bụng to nhanh kèm đau bụng dữ dội, sốt và ớn lạnh
• Vàng da hoặc vàng mắt kèm nước tiểu sẫm màu và phân bạc màu
• Nôn ra máu, hoặc đi ngoài phân đen như bã cà phê
• Bụng chướng căng kèm bí trung tiện, không đi ngoài được và nôn liên tục
• Lú lẫn, ngủ gà, nói lảm nhảm hoặc run tay kiểu vỗ cánh ở người có bệnh gan
• Khó thở tăng nhanh do bụng quá căng đẩy cơ hoành lên

Những nguyên nhân có thể gặp

• Xơ gan, làm tăng áp lực tĩnh mạch cửa và giảm tổng hợp đạm
• Viêm gan mạn do vi rút, do rượu hoặc do mỡ tích trong gan
• Sỏi túi mật và viêm túi mật, gây đau tức sau bữa nhiều dầu mỡ
• Rối loạn chức năng đường mật hoặc hẹp đường mật
• Suy tim phải, làm ứ máu ở gan và tích dịch ổ bụng
• Bệnh thận làm mất đạm qua nước tiểu
• Bệnh lý tụy mạn tính, gây khó tiêu mỡ và đi ngoài phân lỏng nổi váng
• Bệnh lý ác tính trong ổ bụng hoặc lan tới màng bụng
• Suy dinh dưỡng nặng kéo dài

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Phân biệt bụng to do dịch với bụng to do mỡ hay do hơi cần khám và siêu âm, không suy ra được từ cảm nhận về độ căng.

Lời khuyên

• Cân mỗi sáng cùng một thời điểm sau khi đi vệ sinh và ghi lại; tăng cân nhanh trong vài ngày là dấu hiệu tích dịch sớm hơn cả việc nhìn thấy bụng to
• Đo vòng bụng ngang rốn mỗi tuần bằng thước dây, đo ở cùng tư thế, ghi lại thành bảng
• Bỏ hoàn toàn rượu bia — đây là việc tác động mạnh nhất tới gan và không có mức nào được coi là an toàn khi gan đã tổn thương
• Giảm muối trong bữa ăn: bớt nước mắm, đồ muối chua, mì ăn liền và đồ chế biến sẵn
• Chia nhỏ bữa và giảm đồ chiên rán, mỡ động vật, nội tạng nếu hay khó chịu sau bữa nhiều dầu mỡ
• Không bỏ bữa kéo dài rồi ăn thật no một lần, vì nhịp co bóp túi mật thất thường làm dễ tạo sỏi hơn
• Giữ cân nặng ổn định và giảm cân từ từ nếu thừa cân; giảm cân quá nhanh lại làm tăng nguy cơ tạo sỏi mật
• Không tự dùng thực phẩm chức năng quảng cáo bổ gan, mát gan hay tan sỏi; gan là nơi chuyển hóa nên chúng thêm gánh nặng chứ không giảm
• Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thứ gì mới, kể cả thuốc nam và thuốc bắc, nếu đã biết có bệnh gan
• Tiêm phòng viêm gan theo khuyến cáo và không dùng chung bơm kim tiêm, dao cạo hay bàn chải đánh răng
• Ăn chín uống sôi, rửa tay trước khi ăn, và đi khám sức khỏe định kỳ có xét nghiệm men gan

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi vòng bụng tăng dần trong vài tuần mà cân nặng chung không tăng tương ứng, khi bụng to đi kèm phù hai chân, khi hay đau tức dưới sườn phải sau bữa ăn, khi phân nổi váng mỡ hoặc bạc màu, khi da và mắt hơi ngả vàng, và khi mệt bất thường ở người có tiền sử viêm gan hoặc uống rượu nhiều năm.

Chuyên khoa phù hợp là Tiêu hóa - Gan mật. Buổi khám thường gồm khám bụng để tìm dấu hiệu dịch tự do và đánh giá kích thước gan lách, siêu âm ổ bụng, xét nghiệm men gan, chức năng gan và các dấu ấn vi rút viêm gan; tùy trường hợp có thể cần chọc dịch ổ bụng để xét nghiệm. Bảng ghi cân nặng và vòng bụng theo tuần là thứ đáng mang theo nhất.