Căng cơ

Tổng quan

Cơ vân bám vào xương qua gân và co giãn theo lệnh của hệ thần kinh. Căng cơ xảy ra khi các sợi cơ bị kéo giãn vượt quá khả năng chịu đựng, hoặc bị buộc co đột ngột trong lúc đang giãn. Kết quả là một số sợi cơ bị rách ở mức vi thể, gây đau, co cứng và giảm khả năng vận động của vùng đó.

Tình trạng này thường xuất hiện trong ba hoàn cảnh: vận động mạnh mà không khởi động đủ, tăng cường độ tập luyện quá nhanh, hoặc một động tác đột ngột như với tay, xoay người, nhấc vật nặng sai tư thế. Cơ mệt mỏi do tập quá sức hay thiếu ngủ cũng dễ bị hơn, vì khả năng hấp thu lực giảm.

Mức độ tổn thương thay đổi khá rộng. Phần lớn là mức nhẹ, chỉ một số ít sợi bị ảnh hưởng, đau khi vận động nhưng vẫn đi lại và sinh hoạt được, hồi phục trong khoảng một tới hai tuần. Mức nặng hơn có thể mất một phần chức năng của cơ, kèm sưng bầm rõ, và cần được đánh giá để loại trừ đứt cơ hoặc tổn thương kèm theo ở gân, xương.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau xuất hiện ngay lúc thực hiện động tác, đôi khi kèm cảm giác nhói đột ngột
• Đau tăng khi co cơ đó hoặc khi kéo giãn nó, giảm khi để yên
• Cơ co cứng, sờ vào thấy chắc hơn bên đối diện và đau
• Sưng nhẹ vùng cơ bị tổn thương
• Bầm tím xuất hiện sau một tới hai ngày, có thể lan xuống thấp theo trọng lực
• Giảm sức mạnh và tầm vận động của vùng bị ảnh hưởng
• Cứng và đau nhiều hơn vào sáng hôm sau
• Chuột rút hoặc co thắt tái đi tái lại ở vùng cơ đó

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Nghe hoặc cảm thấy tiếng bựt tại chỗ ngay lúc chấn thương, sau đó mất hẳn sức của vùng đó
• Không thể chịu lực lên chân hoặc không nhấc được tay
• Sờ thấy chỗ khuyết hoặc cục cơ nổi bất thường so với bên đối diện
• Sưng căng cứng tăng nhanh, đau dữ dội không giảm khi nghỉ, kèm tê hoặc mất cảm giác
• Vùng chi bị lạnh, tái, hoặc tê bì lan rộng
• Đau kèm sốt cao và vùng da sưng nóng đỏ lan rộng
• Nước tiểu sẫm màu như nước trà sau một buổi tập rất nặng, kèm đau cơ dữ dội toàn thân

Lời khuyên

• Ngừng ngay hoạt động đang làm, không cố tập tiếp để xem có đỡ không
• Chườm mát vùng tổn thương mười lăm tới hai mươi phút mỗi lần, vài lần trong ngày, trong hai ngày đầu; đặt khăn mỏng giữa đá và da
• Băng ép nhẹ bằng băng thun để hạn chế sưng, không quấn chặt tới mức tê hoặc tím đầu chi
• Kê cao vùng bị tổn thương khi nghỉ, đặc biệt với chân
• Nghỉ tương đối chứ không bất động hoàn toàn: vận động nhẹ nhàng trong giới hạn không đau giúp cơ hồi phục nhanh hơn nằm yên nhiều ngày
• Sau hai tới ba ngày, chuyển sang chườm ấm và xoa bóp nhẹ để giảm co cứng
• Quay lại tập luyện từ từ theo mức đau, tăng dần cường độ; quay lại sớm với cường độ cũ là nguyên nhân tái phát thường gặp nhất
• Khởi động kỹ trước khi vận động và giãn cơ sau khi tập, đặc biệt với các nhóm cơ hay bị như đùi sau và bắp chân
• Uống đủ nước và ăn đủ đạm, vì cơ thiếu nước dễ chuột rút và hồi phục chậm hơn
• Ngủ đủ giấc, tăng khối lượng tập không quá khoảng một phần mười mỗi tuần
• Chọn giày phù hợp và tránh tập trên mặt sân quá cứng hoặc trơn

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi đau không giảm sau khoảng một tuần tự chăm sóc, khi sưng bầm nhiều và lan rộng, khi vẫn không chịu được lực sau vài ngày, hoặc khi cùng một vị trí bị lặp lại nhiều lần — điều này thường gợi ý một vấn đề về kỹ thuật vận động hoặc mất cân bằng cơ cần được đánh giá. Người cao tuổi, người có bệnh mạn tính và người bị chấn thương do va chạm mạnh nên đi khám sớm hơn mốc đó.

Chuyên khoa phù hợp là Cơ Xương Khớp hoặc Y học thể thao. Bác sĩ thường hỏi về cơ chế chấn thương, khám sức cơ cùng tầm vận động, so sánh hai bên, và tùy mức độ có thể cần siêu âm phần mềm hoặc hình ảnh học để đánh giá mức tổn thương và loại trừ tổn thương gân, xương kèm theo. Việc mô tả chính xác động tác lúc xảy ra chấn thương giúp định hướng ngay từ đầu.