Chảy máu cam

Triệu chứng này là gì

Niêm mạc mũi được nuôi bởi một mạng lưới mạch máu rất dày nằm sát ngay dưới bề mặt, mỏng manh và dễ vỡ. Phần lớn các đợt chảy máu cam bắt nguồn từ một đám mạch ở phía trước vách ngăn, ngay chỗ ngón tay chạm tới được. Đây là lý do vì sao ngoáy mũi, xì mạnh hay không khí khô đều có thể làm chảy máu, và cũng là lý do vì sao ép đúng chỗ thường cầm được máu.

Một số ít trường hợp chảy từ vùng sâu phía sau hốc mũi. Kiểu này khó cầm hơn nhiều, máu thường chảy xuống họng nhiều hơn là ra cửa mũi, hay gặp ở người lớn tuổi hoặc người có bệnh làm khó đông máu, và thường cần can thiệp y tế.

Điều đáng chú ý là lượng máu trông đáng sợ hơn thực tế: một lượng nhỏ hòa với nước mũi và nước bọt sẽ loang ra rất nhiều. Việc cần làm là giữ bình tĩnh và ép đúng cách, thay vì hoảng hốt ngửa đầu.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Máu không cầm sau hai mươi phút ép mũi đúng cách, hoặc chảy lại ngay sau khi thả tay
• Máu chảy thành dòng liên tục xuống họng khiến phải nuốt hoặc khạc liên tục
• Chảy máu kèm chóng mặt, da tái, vã mồ hôi lạnh hoặc cảm giác sắp ngất
• Chảy máu cam sau chấn thương mạnh vùng mặt hoặc đầu
• Chảy máu ở người đang dùng điều trị chống đông máu hoặc có bệnh về đông máu đã biết
• Chảy máu kèm bầm tím bất thường ở nhiều nơi trên cơ thể, hoặc kèm chảy máu chân răng

Những nguyên nhân có thể gặp

• Không khí khô do điều hòa hoặc mùa hanh, làm niêm mạc nứt nẻ
• Ngoáy mũi, xì mũi mạnh, hoặc chà xát khi ngứa mũi
• Viêm mũi dị ứng và viêm xoang kéo dài làm niêm mạc luôn ở trạng thái viêm
• Chấn thương vùng mũi mặt, kể cả va chạm nhẹ
• Dùng kéo dài các loại thuốc xịt mũi, làm niêm mạc mỏng đi
• Vẹo vách ngăn mũi khiến luồng khí thổi khô một bên nhiều hơn
• Tăng huyết áp không kiểm soát, thường làm đợt chảy khó cầm hơn
• Bệnh lý về đông máu hoặc điều trị chống đông đang dùng
• Khối u vùng mũi họng, ít gặp nhưng cần nghĩ tới khi chảy máu tái diễn cùng một bên

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Chảy máu tái diễn luôn ở cùng một bên mũi kèm nghẹt một bên kéo dài là tình huống cần được nội soi tai mũi họng, không nên tự theo dõi thêm.

Lời khuyên

Cách cầm máu đúng, làm theo thứ tự:

• Ngồi thẳng và cúi đầu hơi ra phía trước, không ngửa cổ ra sau; ngửa đầu chỉ khiến máu chảy xuống họng gây buồn nôn và có thể sặc
• Bóp chặt phần mềm của hai cánh mũi bằng ngón cái và ngón trỏ, ép sát vào nhau, thở bằng miệng
• Giữ nguyên mười tới mười lăm phút, không thả tay ra kiểm tra giữa chừng; đây là lỗi phổ biến nhất khiến cục máu đông vừa hình thành lại bong ra
• Nhổ phần máu chảy xuống họng ra ngoài thay vì nuốt, vì nuốt máu gây buồn nôn và làm khó ước lượng lượng máu mất
• Có thể đắp khăn mát lên sống mũi trong lúc ép
• Sau khi máu ngừng, không xì mũi, không ngoáy, không cúi gập người hay bê vật nặng trong ít nhất mười hai giờ

Cách giảm tái phát:

• Cắt móng tay ngắn và bỏ thói quen ngoáy mũi, đây là nguyên nhân đứng đầu ở trẻ em
• Giữ độ ẩm không khí trong phòng ngủ, đặt chậu nước hoặc máy tạo ẩm nếu dùng điều hòa cả đêm
• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý khi trời hanh để niêm mạc không bị khô nứt
• Xì mũi từng bên một và nhẹ nhàng, không bịt cả hai bên rồi thổi mạnh
• Điều trị dứt điểm các đợt viêm mũi dị ứng thay vì để kéo dài
• Đo và kiểm soát huyết áp theo lịch hẹn nếu đã được chẩn đoán tăng huyết áp

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi chảy máu cam lặp lại nhiều lần trong vài tuần, khi mỗi đợt đều khó cầm, khi luôn chảy ở cùng một bên, khi kèm nghẹt một bên mũi kéo dài hoặc ù tai cùng bên, và khi xuất hiện ở người đang dùng điều trị chống đông. Trẻ nhỏ chảy máu cam tái diễn cũng nên được khám để loại trừ dị vật trong mũi.

Chuyên khoa phù hợp là Tai - Mũi - Họng. Buổi khám thường gồm nội soi hốc mũi để tìm điểm chảy, đánh giá vách ngăn và niêm mạc; tùy trường hợp bác sĩ có thể đốt điểm mạch hoặc nhét bấc mũi. Nếu nghi nguyên nhân toàn thân, xét nghiệm đông máu và công thức máu sẽ được chỉ định thêm.