Chuột rút và đau cơ

Triệu chứng này là gì

Chuột rút là cơn co cứng đột ngột, dữ dội và ngoài ý muốn của một bắp cơ, kéo dài từ vài giây tới vài phút. Cơ nổi cứng lên thành khối sờ thấy được, đau nhiều, và sau khi cơn qua đi vùng đó thường còn ê ẩm nhiều giờ. Vị trí hay gặp nhất là bắp chân và mặt sau đùi, thường xảy ra về đêm hoặc ngay sau khi vận động.

Đau cơ lan tỏa là chuyện khác: cảm giác mỏi, nhức hoặc rát ở nhiều nhóm cơ cùng lúc, không có cơn co cứng, kéo dài nhiều ngày tới nhiều tuần. Nhóm này ít liên quan tới bản thân cơ bắp mà thường phản ánh một tình trạng chung của cơ thể.

Bài này không nói về đau do căng cơ sau một động tác quá sức cụ thể — đó là tổn thương tại chỗ có thời điểm khởi phát rõ ràng và diễn biến khác hẳn.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau cơ dữ dội lan tỏa kèm nước tiểu sẫm màu như nước trà đặc và lượng nước tiểu giảm
• Chuột rút liên tục không dứt ở nhiều nhóm cơ, kèm tê quanh miệng và co quắp bàn tay
• Đau và sưng một bên bắp chân, ấn đau, da căng nóng hơn bên kia
• Đau cơ kèm sốt cao, ban đỏ hoặc yếu cơ tăng dần
• Bắp chân đau dữ dội kèm chân lạnh, tái nhợt và mất mạch
• Chuột rút kèm nôn nhiều, tiêu chảy nặng hoặc lú lẫn

Nhóm đầu tiên gợi cơ vân bị hủy hoại và có thể gây tổn thương thận, cần tới cơ sở y tế ngay chứ không nghỉ ngơi theo dõi ở nhà.

Những nguyên nhân có thể gặp

• Mất nước và mất muối khoáng do đổ mồ hôi nhiều, nôn, tiêu chảy hoặc dùng thuốc lợi tiểu
• Ngồi hoặc đứng lâu một tư thế, hoặc nằm với bàn chân duỗi thẳng cả đêm
• Vận động quá sức so với mức quen thuộc, đặc biệt khi khởi động chưa đủ
• Thiếu máu nuôi cơ do bệnh động mạch chi dưới, đau xuất hiện theo quãng đường đi bộ
• Suy tĩnh mạch chi dưới, chuột rút về đêm kèm nặng mỏi chân cuối ngày
• Chèn ép rễ thần kinh thắt lưng
• Suy giáp, gây đau mỏi cơ lan tỏa kèm mệt và sợ lạnh
• Thiếu vitamin D kéo dài hoặc rối loạn canxi trong máu
• Tác dụng không mong muốn lên cơ của một số điều trị dài ngày
• Thai kỳ ở những tháng cuối, và tuổi cao khi khối cơ giảm dần

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Chuột rút thỉnh thoảng về đêm ở người khỏe mạnh là hiện tượng rất thường gặp và thường không tìm ra nguyên nhân cụ thể nào.

Lời khuyên

• Khi đang bị chuột rút bắp chân: duỗi thẳng gối và kéo mũi bàn chân về phía người, giữ cho tới khi cơ giãn ra; đây là động tác cắt cơn nhanh nhất
• Với chuột rút cơ đùi sau, đứng thẳng và gập người về phía trước để kéo giãn nhóm cơ đó
• Xoa bóp nhẹ và chườm ấm vùng cơ sau khi cơn đã dứt để giảm ê ẩm
• Kéo giãn bắp chân vài phút trước khi ngủ, đứng cách tường một bước, chống tay vào tường và đẩy gót chân sát sàn
• Uống đủ nước rải đều trong ngày, tăng thêm khi trời nóng và khi vận động nhiều
• Không để bàn chân duỗi thẳng cả đêm: nằm ngửa thì kê chăn mỏng đỡ bàn chân, tránh chăn nặng đè lên mũi bàn chân
• Khởi động kỹ trước khi tập và tăng khối lượng tập từ từ thay vì nhảy bậc
• Đi giày vừa chân có đệm, tránh dép cứng và giày cao gót khi phải đi nhiều
• Ăn đa dạng và không kiêng khem kéo dài một nhóm thực phẩm; ra nắng buổi sáng khoảng mười lăm phút
• Hạn chế rượu bia, vì rượu vừa gây mất nước vừa ảnh hưởng trực tiếp tới cơ
• Ghi lại thời điểm và hoàn cảnh xảy ra chuột rút trong hai tuần, cùng danh sách mọi thứ đang dùng hằng ngày
• Không tự bổ sung canxi, kali hay magie liều cao khi chưa có xét nghiệm; thừa các chất này gây rối loạn khác

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi chuột rút xảy ra gần như mỗi đêm và làm mất ngủ, khi luôn xảy ra ở cùng một bên, khi kèm yếu cơ hoặc bắp cơ nhỏ đi, khi kèm tê bì hoặc đau lan theo một dải, khi xuất hiện sau khi bắt đầu một điều trị mới, và khi đau cơ lan tỏa kéo dài trên hai tuần kèm mệt hoặc sụt cân.

Chuyên khoa phù hợp là Cơ xương khớp; nếu chuột rút gắn với quãng đường đi bộ thì nên khám Tim mạch để đánh giá mạch máu chi dưới. Buổi khám thường gồm khám cơ và thần kinh, bắt mạch chi dưới, cùng xét nghiệm máu để kiểm tra muối khoáng, chức năng tuyến giáp, chức năng thận và men cơ.