COVID-19

Tổng quan

COVID-19 là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus SARS-CoV-2 gây ra. Virus lây chủ yếu qua giọt bắn và hạt khí dung khi người bệnh nói, ho, hắt hơi, và lây mạnh nhất trong không gian kín, đông người, thông khí kém.

Biểu hiện thay đổi rất rộng giữa các trường hợp. Nhiều người chỉ có triệu chứng nhẹ giống cảm lạnh và tự khỏi trong khoảng một tuần; một số không có triệu chứng nào nhưng vẫn lây cho người khác. Ở nhóm nguy cơ cao, bệnh có thể diễn tiến xuống phổi và gây khó thở cần can thiệp y tế.

Một đặc điểm cần biết là thời điểm trở nặng thường không phải ngày đầu. Với những trường hợp diễn tiến xấu, dấu hiệu hô hấp thường rõ lên vào khoảng ngày thứ năm tới ngày thứ mười, khi các triệu chứng ban đầu tưởng như đang thuyên giảm. Vì vậy việc theo dõi cần duy trì qua cả giai đoạn đó chứ không dừng khi thấy đỡ sốt.

Các biểu hiện thường gặp

• Sốt hoặc ớn lạnh, mức độ thay đổi tùy người
• Ho khan, đôi khi chuyển sang ho có đờm
• Đau họng, nghẹt mũi hoặc chảy mũi
• Mệt mỏi nhiều, đau nhức cơ và đau đầu
• Giảm hoặc mất khứu giác và vị giác
• Hụt hơi nhẹ khi gắng sức
• Buồn nôn, tiêu chảy ở một số trường hợp
• Mệt và khó tập trung còn kéo dài vài tuần sau khi hết các triệu chứng khác

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Khó thở tăng dần, thở nhanh, hoặc phải gắng sức mới thở được
• Môi, đầu ngón tay hoặc mặt tím tái
• Đau tức ngực liên tục, cảm giác đè nặng không giảm khi nghỉ
• Lú lẫn, lơ mơ, khó đánh thức
• Không ăn uống được gì, tiểu rất ít trong nhiều giờ
• Sốt cao kéo dài trên ba ngày không hạ, hoặc sốt tái lại sau khi đã hết
• Triệu chứng đang đỡ rồi đột ngột nặng trở lại

Lời khuyên

• Nghỉ ngơi nhiều trong tuần đầu và không cố duy trì cường độ làm việc cũ
• Uống nước đều trong ngày, chia nhiều lần nhỏ; sốt và thở nhanh làm mất nước nhanh hơn bình thường
• Theo dõi nhịp thở và mức gắng sức chịu được mỗi ngày, đặc biệt từ ngày thứ năm tới ngày thứ mười
• Nằm nghiêng hoặc nằm sấp xen kẽ khi thấy nặng ngực, thay vì nằm ngửa liên tục
• Ăn thức ăn mềm, chia nhiều bữa nhỏ nếu chán ăn hoặc mất vị giác
• Ở phòng riêng, thông thoáng, và đeo khẩu trang khi tiếp xúc người nhà trong giai đoạn còn triệu chứng
• Rửa tay thường xuyên, không dùng chung cốc, bát đũa, khăn mặt với người khác
• Mở cửa cho thông khí thay vì đóng kín bật điều hòa, vì thông khí kém là điều kiện lây mạnh nhất
• Tiêm phòng theo khuyến cáo, đặc biệt với người cao tuổi và người có bệnh nền — đây là biện pháp giảm nguy cơ diễn tiến nặng rõ rệt nhất
• Quay lại vận động từ từ sau khi khỏi, tăng dần theo mức chịu đựng; gắng sức mạnh quá sớm thường làm mệt kéo dài thêm

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi triệu chứng không giảm sau khoảng một tuần, khi sốt kéo dài, khi thấy hụt hơi rõ hơn so với những ngày trước, hoặc khi mệt tới mức không sinh hoạt bình thường được. Người trên sáu mươi tuổi, phụ nữ mang thai, người thừa cân nhiều, người có bệnh phổi, bệnh tim, đái tháo đường, bệnh thận mạn tính hoặc đang điều trị làm suy giảm miễn dịch nên liên hệ y tế ngay từ khi mới có triệu chứng chứ không chờ tới các mốc trên.

Chuyên khoa phù hợp là Hô hấp hoặc Nội tổng quát; trường hợp nhẹ có thể bắt đầu ở tuyến y tế cơ sở. Bác sĩ thường đánh giá nhịp thở, độ bão hòa oxy và nghe phổi, hỏi về mốc ngày bệnh cùng các bệnh nền, rồi cân nhắc chụp phim ngực khi có dấu hiệu gợi ý tổn thương phổi. Việc nhớ chính xác ngày khởi phát triệu chứng rất quan trọng vì nó quyết định cách đánh giá nguy cơ.