Cường giáp

Tổng quan

Tuyến giáp nằm ở phía trước cổ và sản xuất hormone điều khiển tốc độ chuyển hóa của cơ thể. Cường giáp xảy ra khi tuyến này sản xuất quá nhiều hormone so với nhu cầu, khiến mọi hoạt động bị đẩy nhanh lên — gần như hình ảnh ngược lại của suy giáp.

Hệ quả xuất hiện ở nhiều cơ quan cùng lúc. Tim đập nhanh và mạnh hơn, đôi khi loạn nhịp. Cơ thể sinh nhiệt nhiều nên người bệnh sợ nóng và ra mồ hôi liên tục. Chuyển hóa tăng làm sụt cân dù ăn nhiều hơn trước. Hệ thần kinh bị kích thích gây bồn chồn, run tay, khó ngủ và dễ cáu.

Một số dạng cường giáp còn ảnh hưởng tới mắt, gây cảm giác cộm, chảy nước mắt, mi mắt co lại khiến mắt trông như trợn to, và ở mức nặng hơn là lồi mắt. Đây là biểu hiện cần được khám riêng ở chuyên khoa Mắt song song với điều trị tuyến giáp. Bệnh kiểm soát được nhưng cần theo dõi đều, vì cả tình trạng bệnh lẫn quá trình điều trị đều có thể làm hormone dao động theo thời gian.

Các biểu hiện thường gặp

• Hồi hộp, tim đập nhanh, cảm giác đánh trống ngực rõ khi nằm yên
• Sụt cân dù ăn bình thường hoặc ăn nhiều hơn trước
• Sợ nóng, ra mồ hôi nhiều hơn người xung quanh trong cùng điều kiện
• Run tay biên độ nhỏ, thấy rõ khi duỗi thẳng bàn tay
• Bồn chồn, lo lắng, dễ cáu gắt
• Khó vào giấc ngủ, ngủ không sâu
• Đi ngoài nhiều lần hơn hoặc phân lỏng hơn trước
• Yếu cơ, nhất là cơ vùng đùi khiến khó đứng lên từ ghế thấp
• Sưng vùng cổ, có thể nhìn thấy hoặc sờ thấy
• Mắt cộm, chảy nước mắt, nhạy cảm ánh sáng, hoặc trông như trợn to
• Kinh nguyệt thưa dần hoặc ra ít hơn ở nữ

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Sốt cao kèm tim đập rất nhanh, vã mồ hôi đầm đìa và kích thích vật vã
• Lú lẫn, lơ mơ, hoặc mất định hướng
• Tim đập rất nhanh không đều kèm đau ngực hoặc khó thở
• Ngất hoặc gần ngất
• Nôn liên tục và tiêu chảy nhiều dẫn tới mất nước
• Yếu liệt đột ngột hai chân không đứng dậy được
• Mắt đau nhức, nhìn đôi, hoặc giảm thị lực
• Sưng vùng cổ gây khó thở hoặc khó nuốt

Lời khuyên

• Tuân thủ đúng điều trị và lịch tái khám — đây là điểm quan trọng nhất; tự giảm liều hay bỏ thuốc khi thấy đỡ thường dẫn tới bùng phát trở lại
• Không tự ngưng thuốc kể cả khi các triệu chứng đã hết hẳn, vì hormone cần được đo lại mới biết đã ổn định hay chưa
• Hạn chế cà phê, trà đặc, nước tăng lực và rượu bia, vì chúng làm nặng thêm đúng những triệu chứng hồi hộp, run và mất ngủ đang có
• Tránh vận động cường độ cao trong giai đoạn hormone chưa được kiểm soát, ưu tiên đi bộ và các bài nhẹ nhàng
• Ăn đủ bữa với đủ đạm và năng lượng, vì chuyển hóa đang tăng làm cơ thể tiêu hao nhiều hơn
• Nghỉ ở nơi thoáng mát, mặc quần áo nhẹ, tắm nước mát khi thấy nóng bức
• Ngủ đủ và giữ giờ giấc đều đặn; tập thở chậm để giảm cảm giác bồn chồn
• Với người có biểu hiện ở mắt: đeo kính râm khi ra ngoài, dùng nước mắt nhân tạo theo hướng dẫn, nằm kê cao đầu để giảm phù quanh mắt
• Bỏ thuốc lá — hút thuốc làm biểu hiện ở mắt nặng lên rõ rệt và khó điều trị hơn
• Không tự dùng thực phẩm bổ sung chứa iod hay rong biển liều cao khi chưa hỏi bác sĩ
• Báo cho bác sĩ nếu đang mang thai hoặc dự định có thai, vì hướng điều trị thay đổi

Cường giáp phần lớn có nguyên nhân tự miễn nên không phòng tránh được; những điều trên nhằm giảm khó chịu và hỗ trợ quá trình điều trị chứ không thay thế nó. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi có hồi hộp, sụt cân và sợ nóng cùng xuất hiện, khi run tay kéo dài, khi mất ngủ và bồn chồn không giải thích được bằng hoàn cảnh, hoặc khi thấy sưng vùng cổ. Cũng nên đi khám sớm nếu có bất kỳ biểu hiện nào ở mắt, hoặc nếu trong gia đình có người mắc bệnh tuyến giáp. Người đang mang thai và người trên sáu mươi tuổi có tim đập nhanh cần đi khám sớm hơn.

Chuyên khoa phù hợp là Nội tiết; biểu hiện ở mắt cần khám thêm chuyên khoa Mắt. Bác sĩ thường hỏi về diễn biến triệu chứng, đo mạch và huyết áp, khám tuyến giáp cùng vùng mắt, làm xét nghiệm máu đo hormone tuyến giáp, và tùy trường hợp bổ sung siêu âm tuyến giáp hoặc các thăm dò khác để xác định dạng bệnh — vì các dạng khác nhau được điều trị theo hướng khác nhau.