Đau cách hồi khi đi bộ

Triệu chứng này là gì

Khi đi bộ, cơ bắp chân cần lượng máu nhiều gấp nhiều lần lúc nghỉ. Nếu lòng động mạch nuôi chân bị hẹp do mảng xơ vữa, lượng máu tới đủ cho lúc ngồi yên nhưng không đủ cho lúc vận động. Cơ thiếu oxy sẽ báo hiệu bằng đau, và cơn đau chấm dứt khi ngừng đi vì nhu cầu trở lại mức thấp.

Kiểu đau này có ba đặc điểm rất riêng, gộp lại thành cái tên "đau cách hồi": xuất hiện sau một quãng đường tương đối cố định, buộc phải dừng lại, và hết sau vài phút đứng nghỉ mà không cần ngồi hay nằm. Đau thường ở bắp chân, đôi khi ở đùi hoặc mông tùy đoạn mạch bị hẹp, và lặp lại gần như y hệt ở lần đi tiếp theo.

Điểm quan trọng nhất vượt ra ngoài đôi chân: xơ vữa hiếm khi chỉ xảy ra ở một nơi. Người có đau cách hồi thường có mảng xơ vữa ở cả mạch vành và mạch não, nên đây là cơ hội đánh giá lại toàn bộ nguy cơ tim mạch chứ không chỉ chữa cái chân.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau chân dữ dội xuất hiện đột ngột kèm chân lạnh, tái nhợt hoặc tím, tê và không cử động được
• Đau chân cả khi nằm nghỉ, nhất là về đêm, phải thõng chân xuống giường mới dễ chịu
• Vết loét ở bàn chân hoặc đầu ngón không lành, hoặc đầu ngón chuyển màu đen
• Bàn chân mất cảm giác kèm yếu liệt mới xuất hiện
• Đau cách hồi kèm đau ngực hoặc khó thở khi gắng sức
• Vết thương nhỏ ở bàn chân có dấu hiệu nhiễm trùng ở người đái tháo đường

Nhóm đầu tiên là tắc động mạch cấp, cửa sổ xử trí tính bằng giờ; đau khi nghỉ và loét không lành là dấu hiệu thiếu máu nuôi nặng, cần khám sớm chứ không theo dõi thêm.

Những nguyên nhân có thể gặp

• Xơ vữa động mạch chi dưới, hình thành dần qua nhiều năm
• Hút thuốc lá, yếu tố tác động mạnh nhất lên nhóm mạch máu này
• Đái tháo đường, tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu
• Bệnh viêm mạch máu ở người trẻ hút thuốc nhiều
• Hẹp ống sống thắt lưng, cũng gây đau chân khi đi nhưng đỡ khi cúi người ra trước chứ không phải khi đứng yên
• Suy tĩnh mạch chi dưới, đau kiểu nặng mỏi tăng dần về cuối ngày chứ không theo quãng đường
• Bệnh lý khớp háng hoặc khớp gối, gây đau khi đi nhưng vị trí và tính chất khác

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Phân biệt nguồn gốc mạch máu với nguồn gốc cột sống dựa vào chi tiết cơn đau hết khi đứng yên hay chỉ hết khi ngồi xuống và cúi người, cùng với thăm khám mạch.

Lời khuyên

• Bỏ thuốc lá hoàn toàn — đây là việc có tác động lớn nhất tới tiến triển bệnh, lớn hơn mọi biện pháp khác trong danh sách này
• Đi bộ đều đặn tới ngưỡng đau rồi nghỉ, sau đó đi tiếp, tổng khoảng ba mươi phút mỗi lần, hầu hết các ngày trong tuần; nghịch lý là chính việc đi bộ có kiểm soát làm quãng đường đi được dài ra
• Ghi lại quãng đường đi được trước khi phải dừng, đo bằng số bước hoặc số nhà, và so lại mỗi tháng
• Không tự ý nghỉ hẳn việc đi lại vì sợ đau, vì ít vận động làm tuần hoàn bàng hệ kém phát triển
• Kiểm soát huyết áp, đường máu và mỡ máu theo lịch hẹn nếu đã được chẩn đoán
• Kiểm tra bàn chân mỗi tối, tìm vết xước, phồng rộp, nứt kẽ ngón và thay đổi màu sắc
• Đi giày vừa chân, kín mũi, kiểm tra bên trong giày trước khi xỏ; không đi chân đất
• Cắt móng chân ngang, không cắt sát khóe, và đi khám khi có chai chân hoặc móng quặp thay vì tự xử lý
• Giữ ấm chân nhưng không dùng túi sưởi hay ngâm nước nóng, vì chân giảm cảm giác rất dễ bỏng
• Không kê cao chân khi ngủ nếu đau chân về đêm; ở nhóm bệnh động mạch, để chân thấp lại giúp máu tới dễ hơn
• Bệnh động mạch đã có thì không đảo ngược được, nhưng bỏ thuốc lá cùng đi bộ có kiểm soát làm chậm tiến triển và tăng rõ quãng đường đi được

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi đau chân lặp lại theo một quãng đường cố định, khi quãng đường đi được ngắn dần theo tháng, khi một bên chân lạnh hơn hoặc lông chân rụng và móng dày lên, khi có vết thương ở bàn chân lâu lành, và khi đã có đái tháo đường hoặc hút thuốc nhiều năm dù chân chưa đau nhiều.

Chuyên khoa phù hợp là Tim mạch hoặc chuyên khoa Mạch máu. Buổi khám thường gồm bắt mạch ở bẹn, khoeo và bàn chân, so sánh hai bên, đo chỉ số huyết áp cổ chân so với cánh tay — một thăm dò đơn giản, không đau và cho kết luận khá rõ — cùng siêu âm Doppler động mạch. Vì bệnh này ít khi đứng một mình, bác sĩ thường đánh giá luôn cả nguy cơ mạch vành và mạch não.