Đau đầu

Triệu chứng này là gì

Đau đầu là cảm giác đau xuất phát từ các cấu trúc nhạy cảm ở vùng đầu: mạch máu, màng não, cơ vùng đầu cổ, xoang, mắt, răng và các dây thần kinh đi qua khu vực này. Bản thân mô não không có thụ thể đau, nên cơn đau đầu luôn đến từ những cấu trúc bao quanh chứ không phải từ chính não.

Vì nhiều cấu trúc khác nhau cùng có thể gây đau, mô tả chi tiết cơn đau có giá trị hơn nhiều so với việc chỉ nói đau đầu chung chung. Những thông tin đáng ghi nhớ gồm: đau ở đâu, đau một bên hay hai bên, đau kiểu giật theo nhịp mạch hay siết chặt như đeo vòng, xuất hiện đột ngột hay tăng dần, kéo dài bao lâu, và có gì làm đau tăng lên hay giảm đi.

Cách khởi phát đặc biệt quan trọng. Một cơn đau tăng dần trong nhiều giờ mang ý nghĩa khác hẳn một cơn đau đạt đỉnh dữ dội chỉ trong vài giây. Vì vậy khi đi khám, mốc thời gian từ lúc bắt đầu đau tới lúc đau nhất là chi tiết nên nói rõ.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột, đạt đỉnh trong vòng vài giây tới một phút, khác hẳn mọi cơn từng có
• Đau đầu kèm sốt cao và cứng gáy, khó cúi cằm chạm ngực
• Đau đầu kèm yếu hoặc tê nửa người, méo miệng, nói khó, nhìn đôi
• Đau đầu kèm lú lẫn, lơ mơ, co giật hoặc mất ý thức
• Đau đầu xuất hiện ngay sau chấn thương vùng đầu
• Đau đầu tăng rõ khi ho, hắt hơi, cúi người, kèm nôn vọt không báo trước
• Đau đầu mới xuất hiện ở người trên năm mươi tuổi, hoặc ở người đang mang thai kèm phù và nhìn mờ

Những nguyên nhân có thể gặp

• Căng cơ vùng đầu cổ do tư thế ngồi lâu, căng thẳng kéo dài hoặc thiếu ngủ
• Đau nửa đầu, thường đau một bên theo cơn kèm buồn nôn và nhạy cảm với ánh sáng, tiếng động
• Viêm xoang, với đau nặng tức vùng trán và gò má, tăng khi cúi
• Các vấn đề ở mắt như tật khúc xạ chưa chỉnh đúng hoặc mỏi điều tiết
• Vấn đề ở răng và khớp thái dương hàm, đau lan lên thái dương
• Thay đổi nội tiết theo chu kỳ kinh nguyệt
• Mất nước, bỏ bữa, hoặc ngừng đột ngột thức uống chứa cà phê sau thời gian dùng đều
• Huyết áp tăng cao, tuy phần lớn trường hợp tăng huyết áp không gây đau đầu
• Các nguyên nhân trong sọ cần đánh giá chuyên khoa, thường đi kèm dấu hiệu ở mục khẩn cấp phía trên

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Việc xác định nguyên nhân cần thăm khám trực tiếp, không thể suy ra chỉ từ mô tả.

Lời khuyên

• Nghỉ ở nơi yên tĩnh, ánh sáng dịu, tránh màn hình trong lúc đang đau
• Chườm mát vùng trán và thái dương, hoặc chườm ấm vùng gáy nếu cơn đau kiểu siết chặt
• Xoa bóp nhẹ vùng gáy và hai vai để giảm co cơ
• Uống nước đều và ăn đúng bữa mỗi ngày; thiếu nước và bỏ bữa vừa làm cơn đau hiện tại nặng thêm, vừa là yếu tố kích hoạt cơn mới
• Ngủ đủ và giữ giờ dậy đều kể cả cuối tuần, vì thiếu ngủ lẫn ngủ bù thất thường đều kích hoạt cơn đau
• Ghi nhật ký cơn đau — thời điểm, kiểu đau, việc đang làm trước đó, thức ăn, giấc ngủ — để nhận ra yếu tố kích hoạt riêng của mình rồi tránh dần
• Điều chỉnh chỗ ngồi làm việc để màn hình ngang tầm mắt, và nghỉ mắt sau mỗi khoảng bốn mươi lăm phút
• Duy trì lượng cà phê ổn định mỗi ngày thay vì lúc uống nhiều lúc bỏ hẳn, vì ngừng đột ngột cũng gây đau đầu
• Kiểm tra mắt định kỳ, nhất là khi hay đau vùng trán vào cuối ngày làm việc

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi cơn đau đầu đổi kiểu so với trước, khi tần suất hoặc mức độ tăng dần theo thời gian, khi đau khiến phải nghỉ làm hoặc thức giấc ban đêm, hoặc khi đau kéo dài liên tục nhiều ngày không dứt. Người trên năm mươi tuổi mới bắt đầu đau đầu, người đang mang thai, người có bệnh nền làm suy giảm miễn dịch hoặc có tiền sử ung thư nên đi khám sớm hơn các mốc trên.

Chuyên khoa phù hợp là Thần kinh. Nếu đau tập trung vùng trán kèm nghẹt mũi thì có thể bắt đầu ở Tai Mũi Họng, còn nếu đau tăng khi nhìn lâu thì nên kiểm tra ở chuyên khoa Mắt trước. Bác sĩ thường hỏi rất kỹ về đặc điểm cơn đau và cách khởi phát, khám thần kinh, đo huyết áp, và chỉ cân nhắc hình ảnh học khi có dấu hiệu gợi ý nguyên nhân trong sọ.