Đau háng và hông

Triệu chứng này là gì

Khớp háng là khớp lớn chịu tải nặng nhất cơ thể, nằm sâu bên trong nên đau xuất phát từ nó thường được cảm nhận ở vùng bẹn chứ không phải ở chỗ tay đặt lên khi nói "đau hông". Bao quanh khớp là các nhóm cơ mông, cơ khép và các túi hoạt dịch đệm giữa gân và xương, và mỗi cấu trúc gây đau ở một vị trí hơi khác nhau.

Vì vậy chỉ riêng vị trí đau đã cho khá nhiều thông tin. Đau ở nếp bẹn, tăng khi xoay chân vào trong hoặc khi đứng lên từ ghế thấp, thường liên quan tới chính khớp háng. Đau ở mặt ngoài hông, đau khi nằm nghiêng bên đó, thường liên quan tới gân cơ mông và túi hoạt dịch. Đau ở mông lan xuống mặt sau đùi lại gợi nguồn gốc từ cột sống thắt lưng.

Điểm cần chú ý là khớp háng có thể đau mà không hề đau ở háng: ở một số người, biểu hiện duy nhất là đau vùng gối cùng bên. Đây là lý do đau gối kéo dài không giải thích được cũng cần khám cả khớp háng.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Không đứng hoặc không đặt chân xuống được sau một cú ngã, nhất là ở người lớn tuổi
• Chân bên đau trông ngắn hơn hoặc bàn chân xoay ra ngoài bất thường
• Vùng háng sưng nóng đỏ kèm sốt, ớn lạnh
• Đau háng dữ dội tăng nhanh trong vài ngày ở người có bệnh nền hoặc đang điều trị dài ngày
• Đau kèm tê vùng bẹn, quanh hậu môn hoặc bí tiểu
• Đau háng ở người đang mang thai kèm ra máu hoặc đau bụng dưới từng cơn

Ngã ở người lớn tuổi rồi không đi lại được cần được xem là gãy cổ xương đùi cho tới khi loại trừ, kể cả khi cú ngã trông rất nhẹ.

Những nguyên nhân có thể gặp

• Thoái hóa khớp háng, đau ở bẹn tăng dần theo năm kèm hạn chế xoay và cứng khớp buổi sáng ngắn
• Viêm gân cơ mông và viêm túi hoạt dịch mặt ngoài hông, đau khi nằm nghiêng và khi leo cầu thang
• Căng hoặc rách nhóm cơ khép ở người chơi thể thao, đau khi khép chân có lực cản
• Chèn ép rễ thần kinh thắt lưng, đau từ mông lan xuống chân theo một dải kèm tê
• Tổn thương sụn viền ổ cối, thường kèm cảm giác kẹt hoặc tiếng lục cục khi xoay
• Gãy xương do mỏi ở người chạy bộ tăng cự ly quá nhanh
• Hoại tử chỏm xương đùi, đau tăng nhanh và hạn chế vận động sớm
• Viêm khớp do vi khuẩn, cấp tính kèm sốt
• Nguyên nhân ngoài khớp như thoát vị bẹn, bệnh lý phụ khoa hoặc tiết niệu gây đau lan tới vùng bẹn

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Do vùng này nhận đau lan từ nhiều nơi, việc xác định nguồn gốc cần thăm khám trực tiếp và thường cần chẩn đoán hình ảnh.

Lời khuyên

• Giảm các động tác gây đau nhất trong vài tuần nhưng giữ vận động nhẹ hằng ngày, vì nằm nghỉ hoàn toàn làm cơ quanh khớp yếu đi nhanh
• Chọn hoạt động ít chịu tải như đi bộ trên mặt phẳng, đạp xe nhẹ hoặc bơi thay cho chạy và nhảy
• Tập tăng sức cơ mông đều đặn, vì nhóm cơ này giữ vững khung chậu khi bước đi và yếu cơ mông là yếu tố duy trì cơn đau
• Tránh ngồi ghế quá thấp, ghế mềm lún và ngồi xổm, vì các tư thế gập háng sâu làm tăng áp lực trong khớp
• Không ngồi bắt chéo chân lâu và đổi tư thế sau mỗi khoảng một giờ
• Khi nằm nghiêng, kẹp một chiếc gối giữa hai đầu gối để giữ khung chậu cân
• Giảm cân nếu đang thừa cân, vì mỗi ký giảm đi làm giảm nhiều lần tải lên khớp háng khi đi lại
• Dùng gậy chống ở bên đối diện với bên đau khi phải đi xa; đây là chi tiết hay bị làm ngược
• Đi giày đế mềm có đệm gót, tránh dép cứng và giày cao gót khi đang đau
• Rà soát nhà cửa để giảm nguy cơ ngã: dọn dây điện, thảm trơn, lắp tay vịn nhà tắm và đủ đèn ban đêm
• Không giật nắn khớp, không xoa bóp mạnh và không đắp lá lên vùng đang sưng nóng

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi đau kéo dài quá ba tuần, khi khoảng cách đi bộ được ngày càng ngắn lại, khi khó xỏ tất hay cắt móng chân do không gập được háng, khi nghe tiếng kẹt hoặc lục cục kèm đau, khi đi khập khiễng, và khi đau làm thức giấc về đêm.

Chuyên khoa phù hợp là Cơ xương khớp hoặc Chấn thương chỉnh hình. Buổi khám thường gồm quan sát dáng đi, đo tầm vận động khớp háng theo từng hướng, các nghiệm pháp ép và xoay để phân biệt nguồn gốc trong khớp với ngoài khớp, cùng chụp X-quang khung chậu; tùy trường hợp có thể cần thêm thăm dò hình ảnh khác.