Dấu hiệu bất thường khi mang thai

Triệu chứng này là gì

Thai kỳ làm thay đổi gần như mọi hệ cơ quan. Thể tích máu tăng, tim làm việc nhiều hơn, tử cung lớn dần chèn ép các tạng xung quanh, và nội tiết thay đổi mạnh. Vì vậy rất nhiều cảm giác khó chịu trong thai kỳ là bình thường: buồn nôn ba tháng đầu, mệt mỏi, ợ nóng, đau lưng, phù nhẹ hai cổ chân về chiều, đi tiểu nhiều lần.

Vấn đề là một số dấu hiệu trông giống khó chịu thông thường nhưng lại là cảnh báo. Phù nhẹ ở cổ chân là bình thường; phù nhanh ở mặt và hai bàn tay kèm đau đầu và nhìn mờ thì không. Đau bụng lâm râm do tử cung lớn lên là bình thường; đau bụng dữ dội liên tục hoặc đau kèm ra máu thì không. Ranh giới này không phải lúc nào cũng rõ với người lần đầu mang thai.

Một điểm cần biết riêng cho nửa sau thai kỳ: theo dõi thai máy. Từ khoảng tuần hai mươi tám, thai nhi có nhịp cử động khá đều đặn theo ngày. Sự giảm rõ rệt so với thường ngày là dấu hiệu cần đánh giá sớm, và đây là thứ chỉ người mẹ nhận ra được. Nguyên tắc chung an toàn nhất trong thai kỳ là: khi phân vân, hãy gọi cho cơ sở y tế thay vì tự tra cứu rồi chờ.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Ra máu âm đạo ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ
• Ra nước ối, hoặc dịch chảy ra liên tục không kiểm soát được
• Đau bụng dữ dội, hoặc bụng gò cứng liên tục không giãn ra
• Thai máy giảm rõ hoặc không thấy cử động so với nhịp thường ngày
• Đau đầu dữ dội kèm nhìn mờ, thấy chớp sáng, hoặc đau vùng thượng vị
• Phù nhanh ở mặt và hai bàn tay
• Sốt cao, hoặc rét run
• Nôn liên tục không giữ được nước, tiểu rất ít
• Khó thở đột ngột, đau ngực, hoặc ngất
• Sưng đau một bên bắp chân
• Co giật

Những nguyên nhân có thể gặp

• Thay đổi sinh lý bình thường của thai kỳ
• Dọa sảy thai hoặc sảy thai trong ba tháng đầu
• Thai ngoài tử cung, thường đau một bên kèm ra máu và choáng váng
• Tiền sản giật, đặc trưng bởi huyết áp tăng kèm phù mặt tay, đau đầu và nhìn mờ
• Nhau tiền đạo hoặc nhau bong non, gây ra máu ở nửa sau thai kỳ
• Chuyển dạ sinh non
• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu, rất thường gặp trong thai kỳ và dễ diễn tiến nặng
• Nôn nghén nặng gây mất nước
• Đái tháo đường thai kỳ
• Thiếu máu
• Cục máu đông ở chân, do thai kỳ làm máu dễ đông hơn

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Nhiều tình trạng chỉ phân biệt được bằng đo huyết áp, xét nghiệm và siêu âm, nên không nên tự phán đoán rồi chờ.

Lời khuyên

• Khám thai đầy đủ theo lịch, kể cả khi cảm thấy hoàn toàn bình thường — nhiều biến chứng như tiền sản giật và đái tháo đường thai kỳ không có triệu chứng ở giai đoạn đầu và chỉ phát hiện được qua khám định kỳ
• Đếm cử động thai mỗi ngày từ khoảng tuần hai mươi tám: chọn một khung giờ cố định khi thai hay hoạt động, nằm nghiêng trái và đếm; ghi lại để so sánh giữa các ngày
• Lưu sẵn số điện thoại cơ sở y tế đang theo dõi thai và biết đường tới đó nhanh nhất
• Khi phân vân về một dấu hiệu, gọi hỏi thay vì tự tra cứu rồi chờ xem có đỡ không
• Nằm nghiêng trái khi ngủ ở nửa sau thai kỳ, giúp máu về tim và tới thai tốt hơn
• Ăn chia nhiều bữa nhỏ, chọn thức ăn khô và nhạt vào buổi sáng nếu nghén
• Uống đủ nước và ăn đủ chất xơ để hạn chế táo bón
• Vận động nhẹ đều đặn như đi bộ, trừ khi bác sĩ dặn hạn chế
• Gác chân cao vào buổi chiều nếu phù nhẹ, và đi giày đế bằng vững chắc
• Không tự dùng bất kỳ thuốc, thảo dược hay thực phẩm chức năng nào khi chưa hỏi bác sĩ, kể cả loại đã dùng quen trước khi mang thai
• Không hút thuốc, không uống rượu bia, tránh khói thuốc của người khác
• Ăn chín uống sôi, tránh đồ tái sống và sữa chưa tiệt trùng

Những điều trên không thay thế việc khám thai, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Ngoài các dấu hiệu khẩn cấp ở trên, nên đi khám khi nghén nặng tới mức không ăn uống được, khi đau lưng nhiều ảnh hưởng sinh hoạt, khi có tiểu buốt hoặc tiểu rắt, khi khí hư thay đổi bất thường, khi ngứa nhiều toàn thân đặc biệt ở lòng bàn tay bàn chân, hoặc khi tâm trạng buồn chán kéo dài. Nhóm cuối rất hay bị bỏ qua nhưng cần được hỗ trợ đúng mức.

Chuyên khoa phù hợp là Sản phụ khoa, và tốt nhất là theo dõi liên tục ở một nơi để có hồ sơ thai kỳ đầy đủ. Bác sĩ thường đo huyết áp và cân nặng mỗi lần khám — hai chỉ số đơn giản nhưng phát hiện được nhiều biến chứng sớm — nghe tim thai, đo bề cao tử cung, làm siêu âm và các xét nghiệm theo từng mốc tuổi thai. Việc mang theo sổ khám thai mỗi lần đi là cần thiết.