Đau khớp thái dương hàm

Triệu chứng này là gì

Khớp thái dương hàm nối xương hàm dưới với hộp sọ, nằm ngay phía trước lỗ tai và có thể sờ thấy khi há ngậm miệng. Đây là khớp hoạt động nhiều nhất cơ thể — mỗi lần nói, nhai, nuốt hay ngáp đều dùng tới nó — và bên trong có một đĩa sụn nhỏ trượt theo chỏm xương hàm khi há miệng.

Khi đĩa sụn trượt không đúng nhịp hoặc khi các cơ nhai bị quá tải, biểu hiện xuất hiện thành nhóm: đau vùng trước tai lan lên thái dương hoặc xuống góc hàm, tiếng lục cục hay lạo xạo khi há ngậm, mỏi cơ hàm khi nhai lâu, há miệng khó hoặc lệch sang một bên, đôi khi kèm ù tai và đau đầu vùng thái dương.

Rất nhiều người tới khám vì đau tai hoặc đau đầu chứ không nghĩ tới hàm, vì vùng này dùng chung đường dẫn truyền cảm giác với tai. Tiếng lục cục đơn thuần mà không đau và không hạn chế há miệng thì thường không cần điều trị gì.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Hàm bị kẹt cứng, không há được hoặc không ngậm lại được
• Sưng nóng đỏ vùng trước tai hoặc góc hàm kèm sốt, khó nuốt
• Đau hàm dữ dội xuất hiện cùng đau ngực, khó thở hoặc vã mồ hôi lạnh
• Đau hàm sau chấn thương, kèm lệch khớp cắn hoặc không khép răng đúng như trước
• Tê vùng cằm và môi dưới
• Sưng lan xuống cổ làm khó thở hoặc không nuốt được nước bọt

Nhóm thứ ba cần được nghĩ tới như một tình huống tim mạch: đau lan lên hàm là một kiểu biểu hiện của cơn đau thắt ngực, không phải bệnh của khớp hàm.

Những nguyên nhân có thể gặp

• Quá tải các cơ nhai do nghiến răng hoặc siết chặt hai hàm, thường xảy ra khi ngủ hoặc lúc căng thẳng
• Lệch vị trí đĩa khớp, gây tiếng lục cục khi há ngậm và đôi khi kẹt hàm
• Thoái hóa khớp thái dương hàm, hay gặp hơn theo tuổi, tiếng thường là lạo xạo chứ không phải lục cục
• Chấn thương vùng hàm mặt, kể cả cũ
• Khớp cắn không đều do mất răng lâu ngày, răng mọc lệch hoặc phục hình chưa khớp
• Thói quen nhai một bên, cắn móng tay, nhai kẹo cao su nhiều giờ
• Há miệng quá rộng và quá lâu, như trong một buổi điều trị răng kéo dài
• Viêm khớp dạng thấp hoặc các bệnh khớp toàn thân khác
• Căng thẳng kéo dài, làm tăng trương lực cơ nhai cả khi không nhai

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Nhiều trường hợp là nhiều yếu tố cộng lại chứ không phải một nguyên nhân đơn lẻ.

Lời khuyên

• Cho hàm nghỉ: ăn đồ mềm cắt nhỏ trong vài tuần, tránh đồ dai, đồ cứng, kẹo cao su và đá lạnh
• Không há miệng quá rộng; đỡ cằm bằng tay khi ngáp để hạn chế biên độ
• Chườm ấm vùng cơ nhai mười lăm phút vài lần mỗi ngày nếu đau kiểu mỏi cơ; chườm mát nếu vùng khớp sưng nóng
• Giữ hai hàm hở nhẹ khi không nhai: răng trên và răng dưới chỉ chạm nhau khi ăn, môi khép, lưỡi đặt nhẹ lên vòm miệng
• Dán một mẩu giấy nhắc ở màn hình máy tính để tự kiểm tra xem có đang siết hàm không, vì thói quen này diễn ra ngoài ý thức
• Nhai đều hai bên thay vì nhai một bên quen thuộc
• Bỏ thói quen cắn móng tay, cắn bút, cắn môi và tì cằm lên tay khi ngồi
• Tránh nằm sấp và nằm nghiêng đè lên một bên hàm khi ngủ
• Tập há ngậm chậm và nhẹ trong biên độ không đau, vài lần mỗi ngày, không cố há tới mức đau
• Xử lý căng thẳng và ngủ đủ giấc, vì nghiến răng khi ngủ nặng lên rõ trong giai đoạn áp lực
• Máng nhai phải do nha sĩ lấy dấu và làm riêng; loại bán sẵn không đúng khớp cắn có thể làm lệch thêm
• Không tự nắn chỉnh hàm, không để người không có chuyên môn giật nắn vùng khớp

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi đau kéo dài quá hai tuần, khi há miệng hẹp dần hoặc lệch sang một bên, khi tiếng kêu đi kèm đau, khi đau làm mất ngủ hoặc ảnh hưởng tới ăn uống, khi có người ngủ cùng cho biết tiếng nghiến răng ban đêm, và khi kèm đau đầu thái dương hay ù tai kéo dài.

Chuyên khoa phù hợp là Răng Hàm Mặt. Buổi khám thường gồm sờ khớp và các cơ nhai khi há ngậm, đo biên độ há miệng, kiểm tra khớp cắn và tình trạng mòn mặt nhai của răng; tùy trường hợp có thể cần chụp phim hoặc thăm dò hình ảnh khớp. Nếu đã đi khám tai mà không tìm ra nguyên nhân đau tai, nên nói rõ điều đó vì nó hướng sự chú ý về phía khớp hàm.