Đau nhức xương và còng lưng

Triệu chứng này là gì

Xương không phải cấu trúc chết mà liên tục được phá đi và xây lại. Khi tốc độ phá vượt tốc độ xây trong nhiều năm, khối lượng xương giảm dần, cấu trúc bên trong thưa ra và xương trở nên giòn. Quá trình này không gây đau — đây là điểm quan trọng nhất và cũng là lý do phần lớn trường hợp chỉ được phát hiện khi đã có gãy xương.

Khi các đốt sống ngực và thắt lưng bị xẹp dần, ba biểu hiện xuất hiện: chiều cao giảm đi so với thời trẻ, lưng còng ra trước, và đau âm ỉ vùng lưng do các cơ phải gồng liên tục để giữ thân người. Đốt sống xẹp có thể xảy ra sau một động tác rất nhẹ như cúi nhặt đồ hay ho mạnh, nên nhiều người không nhớ có chấn thương nào.

Cần phân biệt với đau xương do nguyên nhân khác: đau sâu trong xương khu trú tại một điểm cố định, đau tăng về đêm và không liên quan tư thế là kiểu đau cần được đánh giá riêng.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Gãy xương sau một va chạm rất nhẹ hoặc sau một cú ngã từ tư thế đứng
• Đau lưng dữ dội xuất hiện đột ngột sau khi cúi, ho hoặc nâng vật, kèm không đứng thẳng được
• Đau lưng kèm tê hai chân, yếu chân hoặc bí tiểu
• Đau sâu trong xương tại một điểm cố định, tăng về đêm, kèm sụt cân hoặc sốt kéo dài
• Chiều cao giảm nhanh trên vài phân trong thời gian ngắn
• Đau lưng kèm sốt và ớn lạnh ở người có bệnh nền

Những nguyên nhân có thể gặp

• Mất mật độ xương theo tuổi, nhanh hơn rõ rệt ở phụ nữ trong những năm sau mãn kinh
• Thiếu canxi và vitamin D kéo dài, hoặc ít tiếp xúc ánh nắng
• Ít vận động, nằm lâu hoặc không có hoạt động chịu trọng lực
• Điều trị bằng corticoid kéo dài, một trong những nguyên nhân hay gặp ở người trẻ
• Cường giáp, cường cận giáp hoặc dư thừa cortisol
• Bệnh lý ruột làm giảm hấp thu, bệnh gan mạn hoặc bệnh thận mạn
• Hút thuốc lá và uống rượu nhiều, cả hai đều làm giảm khối lượng xương
• Cong vẹo cột sống có sẵn từ tuổi thiếu niên, làm tải phân bố không đều
• Bệnh lý ác tính di căn xương, ít gặp hơn nhưng là lý do đau xương khu trú cần được đánh giá

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Mật độ xương chỉ đo được bằng máy chuyên dụng; không thể suy ra từ mức độ đau hay từ dáng lưng.

Lời khuyên

• Đo lại chiều cao mỗi năm ở cùng một chỗ và ghi lại, vì giảm chiều cao là dấu hiệu sớm dễ theo dõi nhất
• Tập các hoạt động chịu trọng lực như đi bộ nhanh, lên xuống cầu thang, khiêu vũ; bơi tốt cho tim nhưng ít tác dụng lên xương
• Tập chống lại sức cản hai tới ba buổi mỗi tuần và tập giữ thăng bằng, vì phòng ngã quan trọng ngang với giữ mật độ xương
• Ăn đủ nguồn canxi hằng ngày: sữa và chế phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ, rau lá xanh đậm
• Ra nắng khoảng mười lăm phút vào buổi sáng, tránh khung giờ nắng gắt
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu, đây là hai yếu tố tác động lên xương mà việc dừng lại có hiệu quả rõ
• Giảm cà phê rất đặc và đồ uống có ga uống thay nước lọc hằng ngày
• Tránh cúi gập người để nâng vật; hạ thấp bằng cách khuỵu gối, giữ vật sát người
• Không tự tập các động tác gập lưng mạnh hay vặn xoắn cột sống khi đã biết mật độ xương thấp
• Rà soát nhà cửa để giảm nguy cơ ngã: bỏ thảm trơn, dọn dây điện, lắp tay vịn nhà tắm, đủ đèn lối đi ban đêm
• Kiểm tra thị lực và rà soát các thứ đang dùng gây chóng mặt hoặc buồn ngủ, vì phần lớn gãy xương đến từ một cú ngã
• Mất xương theo tuổi không phòng tuyệt đối được, nhưng tốc độ mất và nguy cơ gãy thì giảm được rõ rệt bằng các việc trên

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi thấp đi vài phân so với thời trẻ, khi lưng còng dần, khi đau lưng âm ỉ kéo dài ở người lớn tuổi, và khi từng gãy xương sau một va chạm nhẹ. Phụ nữ sau mãn kinh, người dùng corticoid kéo dài và người có cha mẹ từng gãy cổ xương đùi nên đi đo mật độ xương ngay cả khi chưa có triệu chứng gì.

Chuyên khoa phù hợp là Cơ xương khớp hoặc Nội tiết - Chuyển hóa. Buổi khám thường gồm đo chiều cao và so với chiều cao thời trẻ, quan sát tư thế cột sống, đo mật độ xương, xét nghiệm canxi và vitamin D; nếu nghi có đốt sống xẹp thì chụp X-quang cột sống. Mang theo các số đo chiều cao cũ nếu có, vì đó là dữ liệu mà không thăm dò nào thay thế được.