Đau răng

Triệu chứng này là gì

Răng có cấu tạo gồm lớp men cứng ở ngoài cùng, lớp ngà ở giữa, và trong cùng là buồng tủy chứa mạch máu cùng dây thần kinh. Khi men và ngà còn nguyên vẹn, tủy được bảo vệ và răng không đau. Đau xuất hiện khi lớp bảo vệ bị phá vỡ, hoặc khi mô quanh chân răng bị viêm.

Kiểu đau nói lên khá nhiều điều. Cơn ê buốt nhói lên khi ăn đồ nóng, lạnh, chua ngọt rồi hết ngay sau đó thường liên quan tới lớp ngà bị lộ. Cơn đau nhức âm ỉ, tự phát, kéo dài và tăng lên khi nằm xuống gợi ý tình trạng đã lan tới tủy. Còn đau khi cắn hoặc nhai, kèm cảm giác răng trồi cao hơn bình thường, thường liên quan tới vùng quanh chóp chân răng.

Một điểm hay gây nhầm: đau răng có thể lan sang tai, thái dương, hàm dưới hoặc vùng mặt, khiến người ta tưởng vấn đề nằm ở nơi khác. Ngược lại, đau vùng xoang hàm hoặc đau khớp thái dương hàm đôi khi được cảm nhận như đau răng.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Sưng mặt hoặc sưng má một bên lan nhanh, kèm sốt
• Sưng lan xuống vùng cổ hoặc sàn miệng, nuốt khó, nói khó
• Khó thở hoặc cảm giác nghẹn ở cổ họng
• Không há được miệng quá vài phân
• Đau răng dữ dội kèm sốt cao và mệt lả
• Chảy máu chân răng không cầm được sau chấn thương
• Răng bị va đập gãy hoặc rơi khỏi ổ răng

Những nguyên nhân có thể gặp

• Sâu răng làm lộ lớp ngà bên dưới men
• Viêm tủy răng, khi tổn thương đã lan tới buồng tủy
• Áp xe quanh chóp chân răng, thường kèm sưng và đau khi cắn
• Viêm nướu và viêm quanh răng, với nướu sưng đỏ và dễ chảy máu
• Tụt nướu làm hở cổ chân răng gây ê buốt
• Răng nứt hoặc mẻ, đôi khi vết nứt rất nhỏ khó nhìn thấy
• Răng khôn mọc lệch hoặc mọc ngầm
• Nghiến răng khi ngủ gây mòn men và đau cơ hàm
• Miếng trám cũ bị hở hoặc bong
• Viêm xoang hàm, gây cảm giác đau ở nhóm răng hàm trên

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng chứ không theo mức phổ biến. Chỉ thăm khám trực tiếp mới xác định được nguyên nhân, vì nhiều tình trạng cho kiểu đau rất giống nhau.

Lời khuyên

• Súc miệng bằng nước muối ấm pha loãng vài lần trong ngày
• Chườm mát bên ngoài má vùng đau, không chườm nóng khi có sưng
• Nhai ở bên hàm không đau và tránh thức ăn quá nóng, quá lạnh, quá cứng
• Kê cao đầu khi ngủ, vì nằm thấp làm cơn đau nhức tăng lên
• Không đặt bất cứ thứ gì trực tiếp lên nướu hay vào lỗ sâu để mong giảm đau
• Chải răng nhẹ nhàng bằng bàn chải lông mềm hai lần mỗi ngày, chải cả mặt trong và không bỏ qua vùng đang đau
• Dùng chỉ nha khoa hằng ngày để làm sạch kẽ răng — vừa lấy được mẩu thức ăn giắt vốn hay gây đau, vừa là việc phòng sâu răng ở nơi bàn chải không tới được
• Hạn chế đồ ngọt và nước có ga, đặc biệt là kiểu nhấm nháp rải rác cả ngày, và súc miệng bằng nước lọc sau khi ăn đồ chua hoặc ngọt
• Không dùng răng để cắn vật cứng hoặc mở nắp chai
• Dùng máng chống nghiến nếu có thói quen nghiến răng khi ngủ
• Khám răng định kỳ và lấy cao răng theo lịch hẹn của nha sĩ

Đau răng hầu như không tự khỏi vì tổn thương ở men và ngà không tự phục hồi, nên những điều trên chỉ giúp dễ chịu tạm thời và không thay thế việc thăm khám — vẫn cần đi khám dù cơn đau đã dịu. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi cơn đau kéo dài quá một tới hai ngày, khi đau tự phát không cần yếu tố kích thích, khi đau làm thức giấc ban đêm, khi có sưng nướu hoặc sưng má, hoặc khi thấy lỗ sâu, răng mẻ, răng lung lay. Cảm giác ê buốt kéo dài trên vài tuần cũng nên được kiểm tra dù không đau nhiều.

Chuyên khoa phù hợp là Răng Hàm Mặt. Bác sĩ thường hỏi về kiểu đau và yếu tố làm đau tăng, khám trực tiếp từng răng cùng vùng nướu, thử phản ứng của răng với nóng lạnh và với lực gõ nhẹ, và thường cần phim chụp răng để nhìn phần chân răng cùng vùng xương bên dưới, vốn không quan sát được bằng mắt thường.