Đau tai và chảy dịch tai

Triệu chứng này là gì

Tai chia làm ba phần. Tai ngoài gồm vành tai và ống tai, ngăn cách với tai giữa bởi màng nhĩ. Tai giữa là khoang chứa không khí có ba xương con, thông với vòm họng qua vòi nhĩ — ống nhỏ giúp cân bằng áp suất hai bên màng nhĩ. Tai trong chứa ốc tai và hệ thăng bằng.

Đau tai có thể xuất phát từ bất kỳ phần nào trong đó. Viêm ống tai ngoài gây đau tăng rõ khi kéo vành tai hoặc ấn vào nắp tai. Viêm tai giữa gây đau sâu bên trong, thường sau một đợt cảm lạnh vì vòi nhĩ bị tắc khiến dịch ứ lại. Nếu áp lực đủ lớn, màng nhĩ có thể thủng và dịch chảy ra ngoài — lúc đó đau thường giảm đột ngột, điều dễ bị hiểu nhầm là đã khỏi.

Một điểm nhiều người không ngờ: đau tai rất thường không phải do tai. Các dây thần kinh chi phối vùng tai cũng chi phối răng hàm, họng, amidan và khớp thái dương hàm, nên vấn đề ở những nơi đó được cảm nhận như đau trong tai. Đây là lý do khám tai bình thường mà vẫn đau là tình huống hay gặp, và bác sĩ sẽ tìm sang các vùng lân cận.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau tai dữ dội kèm sốt cao và sưng đỏ vùng xương chũm phía sau tai
• Liệt mặt cùng bên, méo miệng hoặc không nhắm kín được mắt
• Chảy máu tai, hoặc chảy dịch trong như nước sau chấn thương đầu
• Nghe kém đột ngột đi kèm đau tai
• Chóng mặt quay cuồng dữ dội kèm nôn nhiều
• Đau đầu dữ dội, cứng gáy, lơ mơ đi cùng viêm tai
• Sưng lan xuống vùng cổ, khó nuốt hoặc khó thở
• Đau tai ở người có đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch, kèm chảy mủ kéo dài

Những nguyên nhân có thể gặp

• Viêm ống tai ngoài, hay gặp sau khi đi bơi hoặc sau khi ngoáy tai
• Viêm tai giữa cấp, thường sau một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên
• Ứ dịch tai giữa, gây cảm giác đầy tai và nghe kém hơn là đau
• Nút ráy tai chèn ép, đặc biệt khi gặp nước và nở ra
• Dị vật trong ống tai, hay gặp ở trẻ nhỏ
• Chấn thương áp lực khi đi máy bay hoặc lặn
• Đau lan từ răng khôn mọc lệch hoặc sâu răng hàm
• Đau lan từ viêm họng, viêm amidan
• Rối loạn khớp thái dương hàm, thường kèm mỏi hàm khi nhai và tiếng lục cục
• Zona vùng tai, có thể kèm mụn nước ở vành tai và liệt mặt

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Vì đau tai thường lan tới từ nơi khác nên việc khám cả răng, họng và khớp hàm là phần bình thường của quá trình chẩn đoán.

Lời khuyên

• Giữ tai khô hoàn toàn: nghiêng đầu cho nước chảy ra sau khi tắm hoặc bơi, thấm nhẹ vành tai bằng khăn mềm, không đưa vật gì vào ống tai
• Không ngoáy tai bằng tăm bông, kẹp tăm hay dụng cụ lấy ráy — đây là nguyên nhân trực tiếp của phần lớn trường hợp viêm ống tai ngoài
• Không tự nhỏ bất cứ thứ gì vào tai khi chưa biết màng nhĩ có thủng hay không; nhỏ vào tai thủng có thể gây tổn thương tai trong
• Chườm ấm bên ngoài vành tai để giảm đau
• Nằm nghiêng về bên tai lành, kê cao đầu để giảm áp lực trong tai giữa
• Nhai kẹo cao su, nuốt hoặc ngáp khi máy bay lên xuống để cân bằng áp suất qua vòi nhĩ
• Không đi bơi và không để nước vào tai trong giai đoạn đang chảy dịch
• Xì mũi từng bên nhẹ nhàng, không xì mạnh cả hai bên vì áp lực đẩy dịch nhiễm khuẩn từ mũi họng lên tai giữa
• Điều trị dứt điểm viêm mũi dị ứng và viêm xoang, vì chúng làm vòi nhĩ tắc kéo dài và gây viêm tai giữa tái đi tái lại
• Khám răng định kỳ, vì răng hàm là nguồn đau lan tới tai rất thường gặp và dễ bỏ sót
• Không hút thuốc và không để trẻ nhỏ tiếp xúc khói thuốc, vì khói thuốc làm tăng rõ tỷ lệ viêm tai giữa ở trẻ

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi đau tai kéo dài quá hai tới ba ngày, khi có chảy dịch tai dù đã hết đau, khi nghe kém đi kèm, hoặc khi đau tái đi tái lại nhiều lần. Cần đi khám sớm hơn với trẻ nhỏ quấy khóc và hay kéo tai, với người có đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch, và với bất kỳ trường hợp nào có chảy dịch kéo dài — dịch chảy kéo dài luôn cần xác định nguồn gốc chứ không nên chờ tự hết.

Chuyên khoa phù hợp là Tai Mũi Họng, hoặc Nhi khoa với trẻ nhỏ. Bác sĩ thường soi tai để quan sát ống tai và màng nhĩ — bước này phân biệt ngay viêm ống tai ngoài với viêm tai giữa và cho biết màng nhĩ có thủng hay không, điều quyết định việc dùng thuốc nhỏ tai. Nếu tai hoàn toàn bình thường, bác sĩ sẽ khám sang răng, họng và khớp hàm để tìm nguồn đau lan.