Đau thắt lưng

Tổng quan

Vùng thắt lưng là đoạn cột sống chịu gần như toàn bộ trọng lượng phần trên cơ thể, đồng thời phải gập, xoay nhiều lần mỗi ngày. Cấu trúc ở đây gồm các đốt sống, đĩa đệm nằm xen giữa đóng vai trò đệm giảm xóc, hệ dây chằng giữ cột sống vững, và các khối cơ hai bên. Đau xuất hiện khi một trong các thành phần đó bị quá tải hoặc tổn thương.

Phần lớn các đợt là đau cơ học: đau tăng khi vận động, cúi, mang vác và giảm khi nằm nghỉ ở tư thế thoải mái. Nhóm này thường không tìm thấy tổn thương nghiêm trọng nào và cải thiện dần trong vài tuần. Một điều nhiều người ngạc nhiên là chụp phim ở nhóm này thường không giúp ích và đôi khi còn gây lo lắng thừa, vì hình ảnh thoái hóa xuất hiện ở rất nhiều người không hề đau.

Một số trường hợp đau lan xuống mông và mặt sau đùi, có thể kèm tê hoặc yếu chân. Đó là dấu hiệu gợi ý rễ thần kinh bị chèn ép, thường do đĩa đệm thoát vị hoặc ống sống hẹp. Nhóm này cần được khám sớm hơn để đánh giá mức độ chèn ép, vì hướng xử trí khác với đau cơ học đơn thuần.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau âm ỉ hoặc đau nhói vùng ngang thắt lưng, một bên hoặc cả hai bên
• Đau tăng khi cúi, xoay người, mang vác, hoặc ngồi lâu một tư thế
• Cứng lưng vào buổi sáng, phải vận động một lúc mới dễ chịu
• Khó đứng thẳng hoàn toàn trong đợt đau cấp
• Cơ cạnh cột sống co cứng, sờ vào thấy chắc và đau
• Đau lan xuống mông, mặt sau đùi hoặc xuống cẳng chân
• Tê hoặc cảm giác kiến bò dọc theo đường đau lan
• Đau tăng khi ho, hắt hơi hoặc rặn ở nhóm có chèn ép rễ thần kinh

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Yếu rõ rệt một hoặc hai chân, đi lại khó khăn hoặc bước hụt
• Tê vùng bẹn, quanh hậu môn hoặc mặt trong hai đùi
• Bí tiểu, tiểu không tự chủ, hoặc đại tiện không kiểm soát được
• Đau lưng dữ dội xuất hiện ngay sau ngã, tai nạn hoặc va chạm mạnh
• Đau lưng kèm sốt cao, hoặc kèm sụt cân nhanh không rõ lý do
• Đau tăng dần về đêm, nằm nghỉ cũng không đỡ
• Đau lưng ở người có tiền sử ung thư, loãng xương nặng, hoặc đang điều trị làm suy giảm miễn dịch

Lời khuyên

• Duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ chậm ngay từ những ngày đầu — nằm bất động dài ngày làm cơ yếu đi và kéo dài thời gian đau; đây là điểm khác biệt lớn nhất so với lời khuyên cũ là phải nằm nghỉ
• Chườm ấm vùng thắt lưng khoảng mười lăm phút mỗi lần, vài lần trong ngày
• Nằm ngửa kê gối dưới khoeo chân, hoặc nằm nghiêng kẹp gối giữa hai đầu gối
• Đứng dậy đi lại vài phút sau mỗi khoảng ba mươi phút ngồi làm việc
• Khi nhấc vật nặng, gập gối và giữ lưng thẳng thay vì cúi gập người; giữ vật sát người
• Không mang vác lệch một bên trong thời gian dài
• Chọn đệm không quá mềm, đủ nâng đỡ đường cong tự nhiên của cột sống
• Bố trí bàn ghế làm việc sao cho hai chân chạm sàn và lưng có điểm tựa
• Tập đều các bài làm khỏe nhóm cơ lưng và cơ bụng — đây là hệ giữ vững cột sống và là biện pháp phòng tái phát hiệu quả nhất
• Giữ cân nặng hợp lý, vì cân nặng dư dồn trực tiếp lên vùng thắt lưng
• Khởi động trước khi chơi thể thao hoặc làm việc nặng
• Không hút thuốc; thuốc lá làm đĩa đệm thoái hóa nhanh hơn

Thoái hóa cột sống theo tuổi là quá trình tự nhiên và không phòng tránh tuyệt đối được; những điều trên nhằm giảm số đợt đau và mức độ mỗi đợt. Chúng không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi đau không đỡ sau khoảng hai tuần tự chăm sóc, khi đau lan xuống chân, khi có tê hoặc yếu chân, hoặc khi đau đủ nhiều để ảnh hưởng giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày. Người trên năm mươi tuổi mới đau lưng lần đầu, người có tiền sử loãng xương hoặc ung thư, và người đang điều trị làm suy giảm miễn dịch nên đi khám sớm hơn mốc đó.

Chuyên khoa phù hợp là Cơ Xương Khớp hoặc Thần kinh, tùy việc triệu chứng có lan xuống chân hay không. Bác sĩ thường khám vận động cột sống, kiểm tra phản xạ, cảm giác và sức cơ ở hai chân để xác định có chèn ép rễ thần kinh hay không, rồi mới cân nhắc hình ảnh học. Không phải trường hợp đau lưng nào cũng cần chụp chiếu ngay — chỉ định phụ thuộc vào sự có mặt của các dấu hiệu cảnh báo ở mục trên.