Đau thắt ngực ổn định

Tổng quan

Cơ tim được nuôi bởi các động mạch vành. Khi lòng mạch bị hẹp do mảng xơ vữa, lượng máu vẫn đủ lúc nghỉ nhưng không đủ khi tim phải làm việc nhiều hơn. Đó là lý do cơn đau xuất hiện đúng lúc gắng sức và hết khi nghỉ.

Cơn điển hình có bốn đặc điểm đi cùng nhau: cảm giác tức nặng, bóp nghẹt hoặc đè ép sau xương ức chứ không phải đau nhói; xuất hiện khi gắng sức, xúc động mạnh, ăn no hoặc gặp lạnh; kéo dài vài phút; và giảm dần trong vài phút khi nghỉ. Đau có thể lan lên hàm, vai, cánh tay trái hoặc ra sau lưng, kèm khó thở và vã mồ hôi.

Chữ ổn định trong tên bệnh mang ý nghĩa rất cụ thể: ngưỡng gắng sức gây đau không đổi qua nhiều tuần tới nhiều tháng — người bệnh biết rõ mình leo được mấy tầng cầu thang thì bắt đầu tức ngực.

Và đây là điểm an toàn quan trọng nhất: khi tính ổn định đó mất đi thì bệnh đã chuyển sang tình huống cấp cứu. Cụ thể là khi cơn xuất hiện lúc đang nghỉ ngơi, khi kéo dài quá hai mươi phút, khi nặng hơn hẳn mọi lần trước, khi ngưỡng gắng sức tụt xuống rõ rệt trong thời gian ngắn, hoặc khi nghỉ mà không đỡ. Những thay đổi này gợi ý mảng xơ vữa đã nứt vỡ và hình thành cục máu đông — gọi cấp cứu ngay, không chờ tới lịch hẹn.

Ở người mắc đái tháo đường, người cao tuổi và phụ nữ, triệu chứng có thể mờ nhạt hoặc không điển hình: chỉ mệt bất thường, khó thở, buồn nôn hay đau vùng thượng vị.

Các biểu hiện thường gặp

• Tức nặng, bóp nghẹt hoặc đè ép sau xương ức
• Xuất hiện khi leo cầu thang, đi nhanh, mang vác hoặc xúc động mạnh
• Xuất hiện khi ra lạnh đột ngột hoặc sau khi ăn no
• Kéo dài vài phút rồi giảm dần khi ngồi nghỉ
• Đau lan lên hàm, cổ, vai hoặc mặt trong cánh tay trái
• Khó thở và vã mồ hôi đi kèm
• Ngưỡng gắng sức gây đau khá ổn định qua nhiều tháng
• Ở người đái tháo đường và người già: chỉ mệt hoặc khó thở khi gắng sức

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau ngực xuất hiện khi đang nghỉ ngơi
• Cơn kéo dài quá hai mươi phút hoặc nghỉ mà không đỡ
• Cơn nặng hơn hẳn mọi lần trước, hoặc ngưỡng gắng sức tụt xuống rõ trong vài ngày
• Đau ngực kèm vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, da tái
• Khó thở dữ dội hoặc ngất
• Tim đập rất nhanh hoặc rất chậm kèm choáng váng
• Đau ngực lan ra sau lưng, dữ dội ngay từ giây đầu

Lời khuyên

• Học thuộc ba dấu hiệu chuyển tiếp — đau khi nghỉ, đau kéo dài quá hai mươi phút, đau nặng hơn hẳn — và gọi cấp cứu ngay khi gặp, đừng tự lái xe tới viện
• Ghi lại ngưỡng gắng sức của mình (đi được bao xa, leo được mấy tầng thì đau) và theo dõi xem có tụt xuống không
• Luôn mang theo thuốc cắt cơn được kê và biết rõ cách dùng theo hướng dẫn của bác sĩ
• Uống thuốc dự phòng đều đặn hằng ngày và không tự ngừng khi thấy hết đau, vì hết đau là kết quả của thuốc đang có tác dụng
• Bỏ thuốc lá hoàn toàn, đây là biện pháp có tác động mạnh nhất và nhanh nhất trong cả danh sách
• Kiểm soát chặt huyết áp, mỡ máu và đường huyết theo mục tiêu bác sĩ đặt ra
• Vận động đều đặn ở mức bác sĩ cho phép, khởi động kỹ và tránh gắng sức đột ngột khi trời lạnh
• Ăn nhạt, tăng rau xanh và cá, giảm mỡ động vật và đồ chiên rán
• Chia nhỏ bữa ăn thay vì ăn no một lần, vì bữa quá no cũng là yếu tố khởi phát cơn
• Giảm cân nếu thừa cân và học cách xử lý căng thẳng
• Đi khám nếu ngáy to hoặc ngưng thở khi ngủ, vì tình trạng này làm tăng gánh nặng cho tim về đêm

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Tim mạch khi tức nặng ngực xuất hiện khi gắng sức và hết khi nghỉ, kể cả khi cơn nhẹ và ngắn. Gọi cấp cứu ngay khi cơn xuất hiện lúc nghỉ, kéo dài quá hai mươi phút, hoặc nặng hơn hẳn mọi lần trước.

Bác sĩ khai thác rất kỹ tính chất cơn đau — vị trí, kiểu đau, hoàn cảnh khởi phát, thời gian kéo dài và cách giảm — vì bộ thông tin này định hướng chẩn đoán mạnh hơn bất kỳ xét nghiệm đơn lẻ nào. Điện tâm đồ lúc nghỉ thường bình thường ở người đau thắt ngực ổn định, nên điện tim bình thường không loại trừ được bệnh.

Các thăm dò chức năng như nghiệm pháp gắng sức, siêu âm tim gắng sức hoặc xạ hình tưới máu cơ tim được chỉ định để chứng minh tình trạng thiếu máu cơ tim khi tăng nhu cầu. Chụp cắt lớp mạch vành hoặc chụp mạch vành qua da được cân nhắc tuỳ mức nguy cơ. Hướng xử trí gồm điều trị nội khoa tối ưu cùng thay đổi lối sống, và can thiệp tái thông ở nhóm có chỉ định rõ.