Đau vai và khó giơ tay

Triệu chứng này là gì

Khớp vai là khớp linh hoạt nhất cơ thể: nó cho phép cánh tay xoay gần như trọn vòng. Đổi lại sự linh hoạt đó, ổ khớp rất nông và độ vững phụ thuộc gần hoàn toàn vào phần mềm bao quanh — chủ yếu là nhóm bốn gân cơ ôm lấy chỏm xương cánh tay, cùng bao khớp và các túi hoạt dịch đệm giữa gân và xương.

Chính cấu tạo đó khiến phần lớn đau vai không xuất phát từ xương hay sụn mà từ phần mềm quanh khớp. Gân bị chèn ép khi giơ tay qua đầu, túi hoạt dịch viêm lên, hoặc bao khớp dày và co lại làm vai cứng dần. Đây là lý do đau vai thường đi kèm hạn chế vận động chứ hiếm khi chỉ đau đơn thuần.

Kiểu hạn chế vận động là manh mối quan trọng nhất. Nếu tự giơ tay lên khó nhưng người khác nâng hộ thì vẫn lên được gần hết tầm, vấn đề nghiêng về gân và cơ. Nếu vai cứng đến mức người khác nâng cũng không lên được, và cả động tác xoay ra ngoài cũng mất, thì nghiêng về bao khớp co rút. Khi đi khám, nên mô tả rõ mình thuộc kiểu nào và động tác nào đau nhất.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau vai kèm đau tức ngực, khó thở hoặc vã mồ hôi lạnh — cơn đau tim có thể lan lên vai trái
• Vai biến dạng rõ sau ngã hoặc va chạm, không cử động được
• Mất hoàn toàn khả năng giơ tay ngay sau một động tác gắng sức đột ngột
• Vai sưng nóng đỏ kèm sốt cao và rét run
• Tê hoặc yếu lan xuống cả bàn tay kèm mất cảm giác
• Đau vai dữ dội kèm sụt cân nhanh và đau tăng về đêm không giảm khi nghỉ
• Da vùng vai bầm tím lan rộng nhanh sau chấn thương

Những nguyên nhân có thể gặp

• Viêm hoặc rách nhóm gân cơ quanh khớp vai, thường đau khi giơ tay ngang tầm và khi nằm nghiêng bên đau
• Viêm túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai
• Viêm dính bao khớp vai, đặc trưng bởi vai cứng dần trong nhiều tháng và mất cả động tác xoay ngoài
• Thoái hóa khớp vai ở người lớn tuổi
• Lắng đọng canxi trong gân, gây cơn đau dữ dội đột ngột
• Chèn ép rễ thần kinh từ cột sống cổ, thường kèm tê lan xuống tay
• Căng cơ vùng vai sau vận động quá sức hoặc sai tư thế
• Chấn thương cũ chưa hồi phục hoàn toàn
• Đau lan từ cơ quan khác như tim, túi mật, cơ hoành

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Nhiều tình trạng cho kiểu đau giống nhau ở giai đoạn đầu nên chỉ khám trực tiếp mới phân biệt được.

Lời khuyên

• Ghi lại động tác nào gây đau nhất và mức tầm vận động còn lại; đây là thông tin định hướng quan trọng nhất khi đi khám
• Tránh các động tác giơ tay qua đầu lặp đi lặp lại trong giai đoạn đang đau, nhưng không bất động hoàn toàn vì vai rất dễ cứng nếu để yên nhiều ngày
• Vận động nhẹ nhàng trong giới hạn không đau mỗi ngày: đưa tay ra trước, sang ngang, xoay vòng nhỏ
• Chườm mát mười lăm phút mỗi lần trong hai ngày đầu nếu đau sau chấn thương; chuyển sang chườm ấm khi đau kiểu cứng mỏi
• Không nằm nghiêng đè lên bên vai đau; kê gối ôm để đỡ cánh tay khi ngủ
• Điều chỉnh chỗ làm việc để không phải với tay lên cao hoặc ra xa nhiều lần
• Tập làm khỏe nhóm cơ vai và cơ vùng bả vai theo hướng dẫn của kỹ thuật viên, vì tập sai bài có thể làm gân bị chèn ép nặng thêm
• Khởi động kỹ vùng vai trước khi chơi các môn dùng tay trên đầu như cầu lông, bơi, bóng chuyền
• Mang balo hai quai thay vì túi lệch một bên vai
• Giữ tư thế cổ và lưng trên thẳng khi ngồi, vì vai gù ra trước làm hẹp khoảng trống cho gân đi qua

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi đau kéo dài quá hai tới ba tuần dù đã nghỉ ngơi và điều chỉnh vận động, khi tầm vận động giảm dần theo thời gian, khi đau làm mất ngủ vì không nằm nghiêng được, hoặc khi tay yếu rõ. Cần đi khám sớm hơn nếu đau xuất hiện sau chấn thương, nếu kèm tê lan xuống bàn tay, hoặc nếu bạn trên năm mươi tuổi và vai cứng dần không rõ lý do — nhóm này dễ tiến triển thành cứng khớp kéo dài nếu can thiệp muộn.

Chuyên khoa phù hợp là Cơ Xương Khớp, phần tập luyện nên có hướng dẫn của Phục hồi chức năng. Bác sĩ thường so sánh tầm vận động chủ động và thụ động của hai vai — đây là bước phân biệt then chốt giữa vấn đề ở gân và ở bao khớp — làm một số nghiệm pháp ép gân, khám cột sống cổ để loại trừ chèn ép rễ thần kinh, rồi mới cân nhắc siêu âm phần mềm hoặc hình ảnh học.