Đầy bụng và khó tiêu

Triệu chứng này là gì

Khó tiêu là tên gọi chung cho nhóm cảm giác khó chịu ở vùng bụng trên sau khi ăn: nặng bụng, đầy tức, nhanh no, ậm ạch kéo dài. Đầy hơi là cảm giác bụng căng chướng, thường kèm ợ hơi hoặc trung tiện nhiều.

Hơi trong đường tiêu hóa đến từ hai nguồn: khí nuốt vào khi ăn uống, và khí sinh ra khi vi khuẩn trong ruột lên men phần thức ăn không được hấp thu hết. Ăn nhanh, vừa ăn vừa nói, uống nước có ga hay nhai kẹo cao su đều làm tăng lượng khí nuốt vào. Một số nhóm thức ăn như đậu, hành tỏi, sữa và chất tạo ngọt nhân tạo thì làm tăng lượng khí sinh ra.

Phần lớn trường hợp là rối loạn chức năng: dạ dày co bóp và làm rỗng không đúng nhịp, hoặc thành ruột nhạy cảm quá mức nên lượng hơi bình thường cũng gây khó chịu. Nhóm này không tìm thấy tổn thương thực thể và cải thiện đáng kể khi điều chỉnh thói quen. Điều cần phân biệt là khi triệu chứng đi kèm sụt cân, nuốt nghẹn, nôn kéo dài hoặc thiếu máu — đó là nhóm cần nội soi để tìm nguyên nhân.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Nôn ra máu, hoặc đi ngoài phân đen như bã cà phê
• Đau bụng dữ dội liên tục, bụng cứng khi ấn
• Không đi ngoài và không trung tiện được kèm bụng chướng căng và nôn
• Nuốt nghẹn tăng dần, thức ăn mắc lại
• Sụt cân nhanh không chủ ý
• Nôn liên tục không giữ được thức ăn
• Vàng da vàng mắt đi kèm
• Bụng to lên nhanh bất thường
• Khó thở hoặc đau ngực đi kèm cảm giác đầy bụng

Những nguyên nhân có thể gặp

• Thói quen ăn uống: ăn nhanh, ăn quá no, nhiều dầu mỡ, nhiều đồ uống có ga
• Khó tiêu chức năng, khi không tìm thấy tổn thương thực thể nào
• Trào ngược dạ dày thực quản
• Viêm dạ dày và loét dạ dày tá tràng
• Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori
• Hội chứng ruột kích thích
• Không dung nạp lactose trong sữa, hoặc không dung nạp một số loại đường khác
• Táo bón
• Bệnh lý túi mật, thường khó chịu rõ sau bữa nhiều chất béo
• Tác dụng không mong muốn của một số điều trị dài ngày
• Căng thẳng và lo âu, ảnh hưởng trực tiếp tới nhu động dạ dày ruột
• Bệnh lý ác tính đường tiêu hóa, thường kèm các dấu hiệu cảnh báo ở mục trên

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Việc phân biệt dựa vào các dấu hiệu đi kèm và tuổi, nên cần thăm khám chứ không tự xác định được.

Lời khuyên

• Ăn chậm và nhai kỹ — đây là thay đổi đơn giản nhất và có tác dụng rõ nhất, vì nó vừa giảm lượng khí nuốt vào vừa giúp dạ dày làm việc nhẹ hơn
• Chia nhỏ bữa ăn, ăn vừa đủ no thay vì ăn dồn vào một bữa lớn
• Không nằm trong vòng hai tới ba giờ sau khi ăn; đi bộ nhẹ mười lăm phút sau bữa ăn
• Ghi nhật ký món ăn và triệu chứng trong hai tuần để tìm ra nhóm thức ăn gây khó chịu riêng của mình
• Thử giảm dần các nhóm hay sinh hơi — đồ uống có ga, đậu, hành tỏi, sữa, chất tạo ngọt nhân tạo — rồi thêm lại từng nhóm để xác định
• Không nhai kẹo cao su và không uống bằng ống hút, vì cả hai làm nuốt thêm nhiều khí
• Hạn chế đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, rượu bia, cà phê và đồ cay
• Ăn đủ chất xơ và uống đủ nước để tránh táo bón, một nguyên nhân đầy bụng rất thường gặp và dễ bỏ qua
• Vận động đều đặn như đi bộ ba mươi phút mỗi ngày, giúp nhu động ruột đều nhịp hơn
• Bỏ thuốc lá
• Ngủ đủ và giảm căng thẳng, vì mối liên hệ giữa căng thẳng và nhu động tiêu hóa là có thật
• Không tự dùng kéo dài các sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa mà chưa hỏi bác sĩ

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi triệu chứng kéo dài trên vài tuần dù đã điều chỉnh ăn uống, khi tái đi tái lại nhiều đợt, khi phải dùng biện pháp hỗ trợ thường xuyên mới dễ chịu, hoặc khi ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày. Cần đi khám sớm chứ không nên theo dõi nếu bạn trên năm mươi tuổi mới xuất hiện triệu chứng lần đầu, hoặc nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm sụt cân, nuốt nghẹn, nôn kéo dài, thiếu máu, hoặc có người thân mắc ung thư dạ dày.

Chuyên khoa phù hợp là Tiêu hóa. Bác sĩ thường hỏi kỹ về mối liên hệ giữa triệu chứng với bữa ăn và loại thức ăn, các thuốc đang dùng, khám bụng, rồi làm xét nghiệm tìm vi khuẩn Helicobacter pylori. Nội soi dạ dày được chỉ định dựa trên tuổi và sự có mặt của các dấu hiệu cảnh báo, chứ không phải mọi trường hợp khó tiêu đều cần nội soi ngay từ đầu.