Dễ bầm tím và chảy máu lâu cầm

Triệu chứng này là gì

Khi mạch máu nhỏ bị tổn thương, cơ thể cầm máu qua hai bước phối hợp. Trước hết tiểu cầu bám vào chỗ rách và kết dính thành nút chặn tạm thời. Sau đó một chuỗi các yếu tố đông máu trong huyết tương được kích hoạt, tạo ra sợi fibrin đan lại thành cục máu đông vững chắc.

Bầm tím là máu thoát ra ngoài mạch và đọng trong mô dưới da. Nó đổi màu theo thời gian — đỏ tím rồi xanh, vàng, nâu — khi hemoglobin bị phân giải dần. Bầm sau va đập là bình thường. Điều cần chú ý là bầm xuất hiện mà không nhớ va vào đâu, bầm rất to so với lực va, hoặc bầm ở những vùng ít va chạm như thân mình, lưng.

Có một dạng cần phân biệt riêng: các chấm đỏ li ti dưới da, phẳng, không mất đi khi ấn căng. Đó không phải bầm thông thường mà là xuất huyết từ mao mạch, thường liên quan tới số lượng hoặc chức năng tiểu cầu, và là dấu hiệu cần được kiểm tra sớm hơn. Ở người lớn tuổi, da mỏng và mạch máu kém đàn hồi khiến bầm tím dễ xuất hiện hơn — đây là thay đổi thường gặp theo tuổi, nhưng vẫn nên nói với bác sĩ nếu mức độ tăng lên rõ.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Chảy máu không cầm được sau vết thương nhỏ hoặc sau nhổ răng
• Các chấm đỏ li ti dưới da không mất khi ấn căng, kèm sốt
• Chảy máu cam kéo dài không cầm được, hoặc chảy máu chân răng tự nhiên nhiều
• Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, hoặc tiểu ra máu
• Đau đầu dữ dội hoặc lú lẫn sau chấn thương đầu, kể cả va đập nhẹ
• Bầm tím lan rộng nhanh kèm sưng đau và mất chức năng chi
• Chảy máu nhiều bất thường trong kỳ kinh kèm chóng mặt, da tái
• Bầm tím nhiều kèm sốt, sụt cân, nổi hạch

Những nguyên nhân có thể gặp

• Thay đổi theo tuổi: da mỏng đi và mô nâng đỡ mạch máu giảm
• Tác dụng của các điều trị làm loãng máu hoặc ảnh hưởng tiểu cầu
• Thiếu vitamin C hoặc vitamin K
• Bệnh gan, vì phần lớn yếu tố đông máu được gan tổng hợp
• Giảm số lượng tiểu cầu do nhiều nguyên nhân khác nhau
• Rối loạn đông máu di truyền, thường biểu hiện từ nhỏ và có tiền sử gia đình
• Uống nhiều rượu kéo dài
• Bệnh của tủy xương ảnh hưởng tới sản xuất tế bào máu
• Nhiễm trùng nặng
• Một số bệnh mô liên kết làm thành mạch dễ vỡ
• Tập luyện cường độ rất cao gây vỡ mao mạch tại chỗ

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Việc phân biệt dựa vào xét nghiệm máu chứ không thể suy từ hình ảnh vết bầm.

Lời khuyên

• Ghi lại và chụp ảnh các vết bầm: vị trí, kích thước, ngày xuất hiện, có nhớ va vào đâu không — đây là dữ liệu bác sĩ cần và vết bầm sẽ đổi màu rồi mờ đi trước khi tới lượt khám
• Liệt kê đầy đủ mọi thứ đang dùng để báo bác sĩ, gồm cả thực phẩm chức năng và thuốc nam, vì nhiều loại ảnh hưởng tới đông máu
• Chườm mát ngay trong vài giờ đầu sau va đập để hạn chế máu lan ra mô
• Ép trực tiếp lên vết thương liên tục mười phút không nhấc ra xem, đây là cách cầm máu hiệu quả nhất tại nhà
• Với chảy máu cam: ngồi thẳng, hơi cúi đầu ra trước, bóp chặt phần mềm hai cánh mũi mười phút; không ngửa đầu ra sau vì máu sẽ chảy xuống họng
• Ăn đủ rau xanh và trái cây để không thiếu vitamin C và vitamin K
• Hạn chế rượu bia — rượu ảnh hưởng tới cả gan lẫn tiểu cầu
• Dùng bàn chải lông mềm và chỉ nha khoa nhẹ nhàng để tránh chảy máu chân răng
• Dùng dao cạo điện thay dao lam nếu hay chảy máu khi cạo râu
• Bố trí nhà cửa gọn gàng, đủ sáng, lắp tay vịn để giảm va đập và ngã
• Báo cho nha sĩ và bác sĩ phẫu thuật về tình trạng này trước mọi thủ thuật, kể cả nhổ răng

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi bầm tím xuất hiện thường xuyên mà không nhớ va vào đâu, khi bầm rất to so với lực va, khi bầm ở thân mình và lưng, khi vết cắt nhỏ cũng chảy máu lâu hơn bình thường, hoặc khi kỳ kinh ra nhiều bất thường. Cần đi khám sớm hơn nếu có các chấm đỏ li ti dưới da, nếu trong gia đình có người mắc rối loạn đông máu, hoặc nếu đang dùng thuốc ảnh hưởng đông máu.

Chuyên khoa phù hợp là Huyết học, hoặc Nội tổng quát ở tuyến ban đầu. Bác sĩ thường hỏi về thời điểm bắt đầu, tiền sử gia đình, các thuốc đang dùng và tiền sử chảy máu sau phẫu thuật hay nhổ răng trước đây — thông tin cuối này rất có giá trị phân biệt rối loạn bẩm sinh với mắc phải. Sau đó làm xét nghiệm đếm tế bào máu và đánh giá chức năng đông máu để định hướng nguyên nhân.