Gan nhiễm mỡ

Tổng quan

Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ quá mức bên trong tế bào gan. Ở người bình thường gan vẫn chứa một lượng mỡ nhỏ; khi lượng này vượt ngưỡng, siêu âm nhìn thấy gan sáng hơn và đó là lúc chẩn đoán được đặt ra. Đây là bệnh gan phổ biến nhất hiện nay và số người mắc đang tăng nhanh cùng với thừa cân và ít vận động.

Có hai nhóm nguyên nhân chính. Nhóm liên quan tới rượu bia là do gan phải xử lý lượng cồn vượt khả năng của nó trong thời gian dài. Nhóm không do rượu gắn với thừa cân, vòng bụng lớn, đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu và lối sống ít vận động — nhóm này chiếm phần lớn và thường được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe.

Điểm cần hiểu đúng: gan nhiễm mỡ đơn thuần thường không gây triệu chứng và có thể cải thiện đáng kể khi thay đổi lối sống. Nhưng ở một phần người bệnh, mỡ đi kèm viêm kéo dài làm tế bào gan tổn thương và mô xơ hình thành dần. Quá trình này diễn ra âm thầm hàng năm, nên việc theo dõi định kỳ quan trọng hơn hẳn cảm giác chủ quan là "vẫn khoẻ".

Các biểu hiện thường gặp

• Phần lớn không có triệu chứng, phát hiện tình cờ qua siêu âm khi khám sức khỏe
• Mệt mỏi âm ỉ và giảm sức bền so với trước, không giải thích được bằng công việc
• Cảm giác tức nặng nhẹ vùng hạ sườn phải, rõ hơn sau bữa ăn nhiều dầu mỡ
• Ậm ạch, đầy bụng, ăn không ngon
• Vòng bụng tăng dần dù cân nặng thay đổi ít
• Men gan tăng nhẹ trên xét nghiệm mà không có triệu chứng kèm theo

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Vàng da hoặc vàng mắt xuất hiện và tăng dần
• Bụng to nhanh, căng tức, kèm phù hai chân
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen
• Lơ mơ, ngủ gà, nói lẫn hoặc thay đổi tính cách đột ngột
• Sốt cao kèm đau nhiều vùng hạ sườn phải

Lời khuyên

• Đặt mục tiêu giảm cân từ từ và đều đặn thay vì nhịn ăn cấp tốc, vì giảm quá nhanh có thể làm gan xấu đi
• Đo vòng bụng mỗi tháng và ghi lại, vì mỡ vùng bụng phản ánh tình trạng gan sát hơn cân nặng đơn thuần
• Bỏ hoặc giảm rượu bia xuống mức thấp nhất có thể, kể cả khi nguyên nhân được cho là không do rượu
• Cắt đồ uống có đường, nước ngọt và trà sữa, vì đường fructose được gan chuyển thẳng thành mỡ
• Giảm tinh bột tinh chế như cơm trắng, bánh mì trắng và mì gói, thay bằng ngũ cốc nguyên hạt
• Tăng rau xanh, đậu và cá trong bữa ăn hằng ngày, giảm thịt đỏ và đồ chế biến sẵn
• Vận động ít nhất một trăm năm mươi phút mỗi tuần, chia đều các ngày, kết hợp đi bộ nhanh với bài tập tăng cơ
• Ngủ đủ và đều giờ, vì thiếu ngủ kéo dài làm rối loạn chuyển hoá đường và mỡ
• Kiểm soát đường huyết và mỡ máu theo hướng dẫn của bác sĩ nếu đã được chẩn đoán các bệnh này
• Không tự dùng thực phẩm chức năng quảng cáo mát gan hay giải độc gan, vì nhóm này không được chứng minh có lợi và một số còn gây hại cho gan
• Tiêm phòng viêm gan theo khuyến cáo và tránh dùng chung vật dụng có thể dính máu, để gan không phải chịu thêm một tổn thương nữa

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Tiêu hóa hoặc Gan mật khi siêu âm phát hiện gan nhiễm mỡ, khi men gan tăng trên xét nghiệm định kỳ, hoặc khi có kèm thừa cân, đái tháo đường và rối loạn lipid máu. Người uống rượu bia thường xuyên nên đi khám kể cả khi chưa có triệu chứng gì.

Buổi khám thường gồm hỏi kỹ về thói quen ăn uống, rượu bia, thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng, kèm xét nghiệm men gan, đường huyết, mỡ máu và tầm soát viêm gan virus. Bác sĩ có thể chỉ định thêm phương pháp đánh giá độ xơ hoá của gan để biết bệnh đang ở giai đoạn nào. Khoảng cách tái khám do bác sĩ đặt ra dựa trên mức độ, và giữ đúng lịch đó quan trọng hơn nhiều so với việc chờ đến khi thấy khó chịu.