Ghẻ

Tổng quan

Ghẻ do một loại ve rất nhỏ, không nhìn thấy bằng mắt thường, ký sinh trên da người. Con cái đào hang trong lớp sừng để đẻ trứng, và chính chất thải cùng trứng của nó gây phản ứng dị ứng dẫn tới ngứa. Đây là lý do ngứa thường xuất hiện muộn — bốn tới sáu tuần sau khi nhiễm ở lần đầu, nhưng chỉ vài ngày ở người đã từng bị.

Đặc điểm nhận biết rất đặc trưng: ngứa dữ dội về đêm, đến mức mất ngủ, và nhiều người trong cùng nhà cùng ngứa. Vị trí tổn thương cũng rất điển hình: kẽ ngón tay, mặt trước cổ tay, khuỷu tay, nách, quanh rốn, vùng thắt lưng, mông, và bộ phận sinh dục ở nam. Ở người lớn, mặt và da đầu thường không bị; ở trẻ nhỏ thì có thể bị cả lòng bàn tay, bàn chân và mặt.

Bệnh lây qua tiếp xúc da kề da kéo dài, nên lây rất nhanh trong gia đình, ký túc xá, nhà trẻ và cơ sở chăm sóc. Lây qua chăn chiếu và quần áo cũng xảy ra. Đây là bệnh không liên quan tới việc ở bẩn — ai cũng có thể mắc nếu tiếp xúc gần với người bệnh.

Nguyên tắc quan trọng nhất trong xử trí: phải điều trị đồng thời cho tất cả người sống cùng nhà và người tiếp xúc gần, kể cả người chưa ngứa. Bỏ sót một người là đủ để cả nhà tái nhiễm sau vài tuần.

Các biểu hiện thường gặp

• Ngứa dữ dội, nặng nhất về đêm, gây mất ngủ
• Nhiều người trong cùng nhà cùng ngứa trong khoảng thời gian gần nhau
• Mụn nước nhỏ và sẩn đỏ ở kẽ ngón tay, mặt trước cổ tay
• Tổn thương ở nách, quanh rốn, vùng thắt lưng và mông
• Sẩn cục ngứa ở bộ phận sinh dục nam
• Đường hầm nhỏ ngoằn ngoèo màu xám trên da, dài vài milimét
• Vết cào gãi, trầy xước và đóng vảy do gãi nhiều
• Ở trẻ nhỏ: tổn thương lan cả lòng bàn tay, bàn chân, mặt và da đầu

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Vùng da đỏ sưng nóng lan nhanh kèm sốt và nổi hạch
• Chảy mủ nhiều ở các vết gãi
• Da đóng vảy dày lan rộng toàn thân ở người suy giảm miễn dịch
• Phù mặt, tiểu ít và nước tiểu sẫm màu sau đợt nhiễm khuẩn da
• Sốt cao, mệt lả kèm đau khớp

Lời khuyên

• Điều trị cùng lúc cho tất cả người sống chung và người tiếp xúc gần, kể cả người chưa ngứa, vì đây là điều kiện quyết định để không tái nhiễm
• Bôi thuốc theo đúng hướng dẫn từ cổ xuống hết bàn chân, không bỏ sót kẽ ngón, kẽ mông, rốn và vùng dưới móng
• Cắt ngắn móng tay trước khi bôi thuốc và chà nhẹ bàn chải mềm dưới móng
• Giặt toàn bộ quần áo, chăn ga, gối, khăn đã dùng trong ba ngày qua bằng nước nóng rồi phơi nắng hoặc sấy khô
• Với đồ không giặt được, cho vào túi nilon buộc kín để riêng ít nhất bảy ngày, vì ve không sống được lâu khi rời khỏi da người
• Hút bụi kỹ giường, ghế sofa và thảm rồi bỏ túi bụi ngay
• Không dùng chung khăn tắm, quần áo và chăn gối trong thời gian điều trị
• Biết trước rằng ngứa còn kéo dài hai tới bốn tuần sau khi ve đã chết, đây là phản ứng dị ứng còn lại chứ không phải thất bại điều trị
• Không tự bôi lại thuốc nhiều lần vì vẫn ngứa, bởi bôi quá mức gây viêm da kích ứng và làm ngứa nặng thêm
• Không gãi mạnh, giữ da ẩm bằng kem dưỡng để giảm ngứa trong giai đoạn hồi phục
• Thông báo cho nhà trẻ, trường học hoặc nơi làm việc nếu có tiếp xúc gần, để cắt được chuỗi lây

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Da liễu khi ngứa dữ dội về đêm kéo dài, khi nhiều người trong nhà cùng ngứa, và khi tổn thương xuất hiện ở các vị trí điển hình kể trên. Cần đi khám sớm với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch, vì lựa chọn thuốc ở các nhóm này khác nhau.

Bác sĩ chẩn đoán dựa vào bệnh cảnh, phân bố tổn thương và yếu tố dịch tễ trong gia đình. Soi tìm ve, trứng hoặc chất thải của ve từ mẫu cạo da giúp xác nhận, dù kết quả âm tính không loại trừ được bệnh. Bác sĩ sẽ kê thuốc cho cả nhà và hướng dẫn cụ thể cách bôi cùng cách xử lý đồ dùng, đây là phần quyết định thành công. Cần tái khám nếu sau bốn tuần vẫn còn tổn thương mới xuất hiện.