Hẹp ống sống thắt lưng

Tổng quan

Ống sống là đường hầm xương chạy dọc cột sống, bên trong chứa tuỷ sống và các rễ thần kinh. Theo tuổi, đĩa đệm xẹp xuống, dây chằng dày lên và các mỏm xương mọc thêm ở bờ đốt sống. Ba thay đổi này cùng nhau làm lòng ống hẹp lại, ép vào các rễ thần kinh đi bên trong. Đây là bệnh của quá trình thoái hoá nên gặp chủ yếu ở người từ tuổi trung niên trở lên.

Biểu hiện đặc trưng nhất có tên riêng: đau cách hồi thần kinh. Người bệnh đi bộ được một quãng thì hai chân bắt đầu đau, tê, nặng và yếu dần, buộc phải dừng lại. Sau khi ngồi nghỉ hoặc cúi người ra trước vài phút thì triệu chứng biến mất và lại đi tiếp được. Quãng đường đi được ngắn dần theo thời gian, đó là thước đo mức độ bệnh mà chính người bệnh theo dõi được.

Chi tiết phân biệt hữu ích: cúi ra trước làm ống sống rộng thêm nên dễ chịu, ngửa ra sau làm hẹp thêm nên đau tăng. Vì vậy nhiều người đi xe đạp hoặc đẩy xe hàng trong siêu thị rất thoải mái nhưng đi bộ thẳng lưng thì chỉ được vài chục mét. Đặc điểm này giúp phân biệt với đau cách hồi do bệnh động mạch chi dưới, vốn không thay đổi theo tư thế.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau, tê và nặng hai chân xuất hiện sau khi đi bộ một quãng, giảm khi ngồi nghỉ
• Quãng đường đi bộ được ngắn dần theo tháng năm
• Dễ chịu khi cúi người ra trước, đau tăng khi đứng thẳng hoặc ngửa lưng
• Đau thắt lưng âm ỉ kèm cứng lưng buổi sáng
• Tê bì hoặc cảm giác kiến bò ở hai bàn chân
• Yếu chân khi đi lâu, cảm giác chân không nghe lời
• Đi xe đạp hoặc đẩy xe thì thoải mái hơn đi bộ nhiều

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Yếu hai chân tăng nhanh trong vài ngày
• Bí tiểu, tiểu không tự chủ hoặc đại tiện không tự chủ
• Mất cảm giác vùng bẹn và hậu môn
• Đau lưng dữ dội kèm sốt và rét run
• Đau lưng kèm sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân
• Triệu chứng xuất hiện đột ngột sau chấn thương

Lời khuyên

• Giữ thói quen đi bộ hằng ngày nhưng chia thành nhiều chặng ngắn có nghỉ, thay vì cố đi một mạch tới lúc đau
• Đi bộ với xe đẩy hoặc gậy chống giúp thân hơi cúi ra trước, tư thế này làm ống sống rộng thêm và đi được xa hơn
• Chọn đạp xe hoặc bơi thay cho các môn phải đứng thẳng lâu, để duy trì thể lực mà không kích hoạt triệu chứng
• Tập các bài tăng sức mạnh cơ bụng và cơ mông theo hướng dẫn của kỹ thuật viên, vì nhóm cơ này đỡ cột sống thay cho cấu trúc đã thoái hoá
• Tránh các động tác ngửa lưng tối đa như với tay lên cao lâu hoặc nằm sấp ưỡn lưng
• Ngủ nằm nghiêng co gối hoặc nằm ngửa kê gối cao dưới khoeo chân
• Giảm cân nếu thừa cân, bởi bụng to kéo cột sống ưỡn ra trước và làm ống sống hẹp thêm
• Ghi lại quãng đường đi được trước khi phải dừng, mỗi tháng một lần, vì đây là chỉ số theo dõi tốt nhất và bác sĩ rất cần con số đó
• Bố trí ghế ngồi ở những nơi thường lui tới trong nhà để có chỗ nghỉ ngắn khi cần
• Không để người không có chuyên môn kéo nắn hay giẫm lưng, vì cột sống đã thoái hoá dễ tổn thương thêm
• Đây là bệnh của quá trình thoái hoá nên không hồi phục về nguyên trạng, nhưng tập đúng và giữ cân nặng làm chậm rõ tiến triển và giữ được quãng đường đi bộ lâu hơn nhiều

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Cơ xương khớp hoặc Thần kinh khi quãng đường đi bộ ngắn lại rõ rệt, khi tê hai chân xuất hiện thường xuyên, và khi phải dừng nghỉ nhiều lần trong một lần đi chợ. Cần đi khám ngay nếu có rối loạn tiểu tiện hoặc yếu chân tăng nhanh.

Bác sĩ sẽ hỏi kỹ quãng đường đi được và tư thế nào làm dễ chịu, vì hai chi tiết này gần như đủ để định hướng chẩn đoán. Khám mạch máu ở chân được làm để phân biệt với bệnh động mạch chi dưới, một nguyên nhân đau cách hồi hoàn toàn khác. Chụp cộng hưởng từ xác định mức độ và vị trí hẹp. Hướng xử trí trải từ tập luyện và điều trị bảo tồn tới can thiệp, tuỳ mức độ ảnh hưởng tới sinh hoạt và các dấu hiệu thần kinh — quyết định thuộc về bác sĩ sau khi khám.