Hiếm muộn

Tổng quan

Hiếm muộn được định nghĩa là chưa có thai sau một năm quan hệ đều đặn mà không dùng biện pháp tránh thai. Với phụ nữ từ ba mươi lăm tuổi trở lên, mốc này rút xuống còn sáu tháng, vì thời gian là yếu tố quan trọng ở nhóm tuổi đó.

Điểm cần nói rõ ngay từ đầu: đây là vấn đề của cả hai người, không phải của riêng người vợ. Nguyên nhân nằm ở phía nữ và phía nam với tỉ lệ gần ngang nhau, một phần đến từ cả hai phía, và một phần không tìm được nguyên nhân rõ ràng. Vì vậy việc khám phải tiến hành song song cho cả hai ngay từ đầu, thay vì để người vợ đi khám một mình qua nhiều tháng rồi mới nghĩ tới người chồng.

Phía nữ, các nguyên nhân thường gặp gồm không rụng trứng đều đặn, tắc hoặc dính vòi trứng sau viêm vùng chậu, lạc nội mạc tử cung, và giảm dự trữ buồng trứng theo tuổi. Phía nam chủ yếu liên quan tới số lượng, khả năng di động và hình dạng tinh trùng, và xét nghiệm tinh dịch đồ là bước đơn giản, rẻ, không xâm lấn nên luôn nên làm sớm.

Các biểu hiện thường gặp

• Chưa có thai sau một năm quan hệ đều đặn không dùng biện pháp tránh thai
• Chu kỳ kinh không đều, quá thưa hoặc mất kinh nhiều tháng
• Đau bụng kinh nặng dần hoặc đau khi quan hệ ở người vợ
• Tiền sử viêm vùng chậu, phẫu thuật vùng bụng hoặc thai ngoài tử cung
• Rậm lông, mụn dai dẳng hoặc tăng cân nhanh gợi ý rối loạn nội tiết
• Ở người chồng: giãn tĩnh mạch thừng tinh, tinh hoàn nhỏ, rối loạn cương hoặc xuất tinh
• Nhiều trường hợp cả hai đều hoàn toàn không có triệu chứng gì

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau bụng dưới dữ dội đột ngột kèm chậm kinh và ra máu bất thường
• Sốt cao kèm đau vùng chậu và khí hư có mùi
• Ra máu âm đạo lượng nhiều kèm choáng váng
• Đau và sưng tinh hoàn dữ dội đột ngột
• Tiết sữa ở vú khi không mang thai kèm đau đầu và nhìn mờ

Lời khuyên

• Đi khám cùng nhau ngay từ buổi đầu, vì khám song song rút ngắn rất nhiều thời gian so với khám lần lượt
• Đi khám sau sáu tháng thay vì một năm nếu người vợ từ ba mươi lăm tuổi trở lên, bởi tuổi là yếu tố không chờ được
• Theo dõi chu kỳ kinh và nhận biết thời điểm rụng trứng để canh thời điểm quan hệ hợp lý, thay vì quan hệ dày đặc cả tháng
• Cả hai bỏ thuốc lá, vì hút thuốc làm giảm khả năng sinh sản ở cả nam và nữ một cách rõ rệt
• Hạn chế rượu bia và giữ cân nặng ở mức hợp lý, cả thừa cân lẫn quá gầy đều ảnh hưởng tới rụng trứng
• Người chồng tránh ngâm nước nóng lâu, xông hơi thường xuyên, mặc quần bó và để laptop trên đùi nhiều giờ
• Ngủ đủ và quản lý căng thẳng, đồng thời tránh biến việc mong con thành áp lực khiến quan hệ trở nên gượng ép
• Người vợ bổ sung acid folic theo hướng dẫn của bác sĩ từ trước khi có thai
• Không tự mua thuốc kích trứng hay các bài thuốc quảng cáo tăng khả năng thụ thai, vì dùng sai gây quá kích buồng trứng và đa thai nguy hiểm
• Làm tinh dịch đồ sớm cho người chồng, đây là xét nghiệm đơn giản và rẻ nhưng thường bị trì hoãn nhiều tháng một cách không cần thiết
• Tìm hỗ trợ tâm lý khi cần, bởi áp lực tinh thần trong hành trình này là có thật và ảnh hưởng ngược trở lại

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Hỗ trợ sinh sản hoặc Sản phụ khoa sau một năm mong con chưa có kết quả, hoặc sau sáu tháng nếu người vợ từ ba mươi lăm tuổi. Cần đi khám sớm hơn khi kinh nguyệt không đều rõ rệt, khi có tiền sử viêm vùng chậu hay phẫu thuật vùng bụng, hoặc khi người chồng có bất thường ở tinh hoàn.

Với người vợ, thăm dò thường gồm đánh giá rụng trứng, xét nghiệm nội tiết vào đúng ngày trong chu kỳ, siêu âm buồng trứng và tử cung, cùng thăm dò độ thông của vòi trứng. Với người chồng, tinh dịch đồ là bước đầu tiên và có thể cần lặp lại. Sau khi có bức tranh đầy đủ của cả hai phía, bác sĩ mới bàn tới các hướng hỗ trợ. Quan trọng nhất là đừng trì hoãn buổi khám đầu tiên, vì với vấn đề này thời gian là yếu tố không lấy lại được.