Ho kéo dài

Triệu chứng này là gì

Ho là một phản xạ bảo vệ. Khi niêm mạc đường thở bị kích thích bởi đờm, dị vật, khói hay tình trạng viêm, cơ thể tạo một luồng khí mạnh đẩy tác nhân đó ra ngoài. Đây là cơ chế cần thiết, nên việc dập tắt hoàn toàn cơn ho không phải lúc nào cũng có lợi.

Ho được phân theo thời gian kéo dài. Ho cấp tính dưới ba tuần, phần lớn sau một đợt nhiễm virus đường hô hấp. Ho bán cấp từ ba tới tám tuần, thường là phần đuôi kéo dài của một đợt nhiễm trùng đã khỏi. Ho mạn tính trên tám tuần là nhóm cần tìm nguyên nhân một cách hệ thống, vì hiếm khi nó tự hết.

Tính chất cơn ho giúp định hướng. Ho khan không đờm khác với ho có đờm; đờm trong khác với đờm đặc màu vàng xanh. Thời điểm ho cũng có ý nghĩa: ho nhiều về đêm khi nằm xuống gợi ý hướng khác với ho khi gắng sức hay ho sau khi ăn. Những chi tiết này nên được ghi lại vì rất khó nhớ chính xác khi đi khám.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Ho ra máu, dù chỉ là vài vệt máu lẫn trong đờm
• Ho kèm khó thở tăng dần, thở nhanh, hoặc môi và đầu ngón tay tím
• Ho kèm đau ngực dữ dội, nhất là đau tăng khi hít sâu
• Thở rít nghe rõ khi hít vào, hoặc cảm giác nghẹt ở cổ họng
• Ho kèm sốt cao kéo dài và mệt lả
• Ho kèm sụt cân, đổ mồ hôi đêm ướt áo
• Ho khởi phát ngay sau khi bị sặc thức ăn hoặc dị vật

Những nguyên nhân có thể gặp

• Nhiễm virus đường hô hấp trên; ho có thể còn kéo dài vài tuần sau khi các biểu hiện khác đã hết
• Chảy dịch mũi xuống họng do viêm mũi dị ứng hoặc viêm xoang, thường ho nhiều buổi sáng và khi nằm
• Hen phế quản, đặc trưng bởi ho về đêm, ho khi gắng sức hoặc khi gặp không khí lạnh
• Trào ngược dạ dày thực quản, gây ho khan kéo dài sau bữa ăn và khi nằm
• Viêm phế quản cấp hoặc mạn tính
• Hút thuốc lá chủ động hoặc hít phải khói thuốc của người khác
• Tiếp xúc lâu dài với bụi, hóa chất hay không khí ô nhiễm trong môi trường làm việc
• Lao phổi, thường kèm sốt về chiều, sụt cân và đổ mồ hôi đêm
• Tác dụng không mong muốn của một số điều trị dài ngày, gây ho khan dai dẳng
• Bệnh phổi mạn tính ở người hút thuốc nhiều năm

Các nguyên nhân trên được liệt kê ngang hàng, không xếp theo mức phổ biến. Một người có thể có nhiều nguyên nhân cùng lúc, và đây là lý do ho kéo dài đôi khi cần đánh giá nhiều bước.

Lời khuyên

• Ghi lại kiểu ho, thời điểm ho nhiều nhất trong ngày, có đờm hay không và màu đờm; đây là thông tin định hướng quan trọng nhất khi đi khám
• Uống nước ấm đều trong ngày để đờm loãng hơn và dễ tống ra
• Súc miệng nước muối ấm pha loãng vài lần mỗi ngày nếu kèm rát họng
• Kê cao đầu khi ngủ, giúp giảm rõ nhóm ho về đêm do dịch mũi chảy xuống họng hoặc do trào ngược
• Không ăn no và không nằm ngay trong vòng hai tới ba giờ trước khi đi ngủ
• Giữ độ ẩm trong phòng và không để điều hòa thổi thẳng vào mặt khi ngủ
• Bỏ thuốc lá và tránh xa khói thuốc của người khác — đây là việc tạo ra khác biệt lớn nhất cho cả cơn ho hiện tại lẫn nguy cơ về sau
• Đeo khẩu trang khi làm việc trong môi trường nhiều bụi hoặc hóa chất
• Rửa tay thường xuyên và tiêm phòng cúm theo khuyến cáo, vì nhiều đợt ho kéo dài bắt đầu từ một lần nhiễm virus
• Không cố nói nhiều hoặc nói to khi đang ho nhiều, vì việc đó làm dây thanh thêm kích thích

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi ho kéo dài quá hai tuần mà không giảm, khi ho nặng dần thay vì nhẹ đi, khi ho làm mất ngủ nhiều đêm liền, hoặc khi kèm sốt, sụt cân, khó thở. Người hút thuốc lâu năm, người trên sáu mươi tuổi, người có bệnh phổi hoặc tim mạn tính, và người từng tiếp xúc với nguồn lao nên đi khám sớm hơn mốc đó.

Chuyên khoa phù hợp là Hô hấp; nếu ho đi kèm nghẹt mũi và chảy dịch xuống họng thì có thể bắt đầu ở Tai Mũi Họng, còn nếu ho gắn với bữa ăn và ợ nóng thì nên khám Tiêu hóa. Bác sĩ thường hỏi kỹ về thời gian và tính chất ho, nghe phổi, và tùy trường hợp cần chụp phim ngực hoặc đo chức năng hô hấp để phân biệt các nhóm nguyên nhân.