Hội chứng buồng trứng đa nang

Tổng quan

Hội chứng buồng trứng đa nang là một rối loạn nội tiết chứ không phải bệnh của riêng buồng trứng. Ba đặc điểm hay đi cùng nhau: chu kỳ kinh thưa hoặc không rụng trứng, biểu hiện của nội tiết nam tăng như rậm lông và mụn trứng cá, và hình ảnh nhiều nang nhỏ trên buồng trứng khi siêu âm. Chẩn đoán không đòi hỏi phải có đủ cả ba.

Tên gọi dễ gây hiểu lầm. Những nang nhỏ nhìn thấy trên siêu âm không phải khối u mà là các nang noãn dừng lại giữa chừng, không phát triển tới mức phóng trứng được. Đây là hậu quả của rối loạn nội tiết chứ không phải nguyên nhân, và không cần phải mổ để lấy chúng ra.

Điểm quan trọng thường bị bỏ sót: đây không chỉ là vấn đề sinh sản. Phần lớn người mắc có tình trạng cơ thể đáp ứng kém với insulin, dẫn tới nguy cơ tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu và bệnh tim mạch tăng lên theo thời gian. Vì vậy việc theo dõi cần tiếp tục ngay cả sau khi đã sinh con đủ, và giai đoạn sau tuổi bốn mươi là lúc các vấn đề chuyển hoá bộc lộ rõ.

Các biểu hiện thường gặp

• Chu kỳ kinh thưa, trên ba mươi lăm ngày, hoặc mất kinh nhiều tháng
• Khó có thai do không rụng trứng đều đặn
• Rậm lông ở mặt, quanh miệng, ngực, bụng dưới và đùi
• Mụn trứng cá dai dẳng ở tuổi trưởng thành, nhất là vùng cằm và hàm
• Rụng tóc kiểu hói ở đỉnh đầu và thái dương
• Tăng cân, đặc biệt là mỡ tập trung ở vùng bụng
• Da sẫm màu và dày lên ở vùng gáy, nách, nếp bẹn
• Kinh nguyệt khi có thì ra nhiều và kéo dài

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Ra máu âm đạo lượng rất nhiều kéo dài, kèm chóng mặt và da tái
• Mất kinh trên sáu tháng liên tục
• Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân nhanh và mệt lả
• Rậm lông hoặc giọng trầm đi tiến triển nhanh trong vài tháng
• Đau bụng dưới dữ dội đột ngột kèm nôn
• Đau ngực hoặc khó thở khi gắng sức nhẹ

Lời khuyên

• Giảm cân từ tốn nếu đang thừa cân, vì đây là biện pháp có tác động mạnh nhất và cải thiện đồng thời cả kinh nguyệt lẫn chuyển hoá
• Vận động ít nhất một trăm năm mươi phút mỗi tuần, kết hợp bài tăng cơ vì khối cơ giúp cơ thể xử lý đường tốt hơn
• Giảm tinh bột tinh chế và đồ uống có đường, chuyển sang ngũ cốc nguyên hạt, rau và đạm nạc
• Chia bữa đều trong ngày và không bỏ bữa sáng, để đường huyết ít dao động
• Ngủ đủ và đều giờ, đồng thời đi khám nếu ngáy to hoặc ngưng thở khi ngủ, vì tình trạng này rất hay đi kèm và làm chuyển hoá xấu thêm
• Theo dõi và ghi lại chu kỳ kinh hằng tháng, vì đây là chỉ số phản ánh trực tiếp việc rụng trứng có cải thiện hay không
• Đi kiểm tra đường huyết và mỡ máu định kỳ theo hẹn ngay cả khi còn trẻ và không có triệu chứng
• Không tự mua thuốc nội tiết hay thực phẩm chức năng quảng cáo điều hoà kinh nguyệt, vì dùng sai làm rối loạn thêm và che mờ diễn biến
• Chăm sóc da và lông theo hướng dẫn của bác sĩ da liễu, tránh các phương pháp gây kích ứng mạnh
• Nói với bác sĩ về kế hoạch sinh con càng sớm càng tốt, bởi hướng xử trí khác nhau rõ giữa người muốn có thai và người chưa
• Đây là hội chứng mạn tính không khỏi hẳn, nhưng kiểm soát cân nặng và vận động đều đặn cải thiện rõ triệu chứng và giảm mạnh nguy cơ chuyển hoá về sau

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Sản phụ khoa hoặc Nội tiết khi chu kỳ kinh thưa kéo dài, khi mất kinh nhiều tháng, khi rậm lông hoặc mụn dai dẳng ở tuổi trưởng thành, và khi mong con trên một năm chưa có kết quả.

Bác sĩ sẽ hỏi kỹ về chu kỳ kinh trong một tới hai năm gần đây, khám các dấu hiệu nội tiết nam, siêu âm buồng trứng và làm xét nghiệm nội tiết vào đúng thời điểm trong chu kỳ. Xét nghiệm chức năng tuyến giáp và prolactin thường được làm để loại trừ các nguyên nhân khác gây kinh thưa. Đánh giá đường huyết và mỡ máu là phần bắt buộc chứ không phải tuỳ chọn, vì mảng chuyển hoá quyết định sức khỏe lâu dài nhiều hơn cả mảng kinh nguyệt.