Hội chứng thận hư

Tổng quan

Cầu thận là bộ lọc siêu nhỏ giữ lại protein trong máu và chỉ cho nước cùng chất thải đi qua. Trong hội chứng thận hư, màng lọc này bị tổn thương và để lọt lượng lớn protein ra nước tiểu. Hậu quả dây chuyền: protein trong máu giảm mạnh, áp lực giữ nước trong lòng mạch mất đi, nước thoát ra mô kẽ và gây phù.

Bộ dấu hiệu đặc trưng gồm bốn thành phần đi cùng nhau: đạm niệu lượng lớn, protein máu giảm, phù, và mỡ máu tăng. Phù có kiểu rất riêng — bắt đầu ở mi mắt vào buổi sáng rồi chuyển xuống hai chân về chiều, và khi nặng thì lan ra bụng, bìu và toàn thân. Nước tiểu nổi nhiều bọt lâu tan là dấu hiệu người bệnh tự nhận ra sớm nhất.

Bệnh gặp ở cả trẻ em và người lớn nhưng nguyên nhân khác nhau. Ở trẻ em, phần lớn thuộc thể đáp ứng tốt với điều trị và có xu hướng khỏi khi lớn, dù hay tái phát nhiều đợt trong những năm đầu. Ở người lớn, nguyên nhân đa dạng hơn và thường cần sinh thiết thận để xác định.

Hai nguy cơ đi kèm cần biết vì chúng là lý do phải theo dõi sát: dễ nhiễm khuẩn do mất kháng thể qua nước tiểu, và dễ hình thành cục máu đông do mất các yếu tố chống đông. Đau bụng dữ dội kèm sốt, hoặc sưng đau một bên chân, ở người đang có thận hư đều là tình huống phải đi viện ngay.

Các biểu hiện thường gặp

• Phù mi mắt rõ nhất vào buổi sáng khi mới ngủ dậy
• Phù hai chân tăng dần về chiều, ấn vào để lại vết lõm
• Nước tiểu nổi nhiều bọt và lâu tan
• Tăng cân nhanh trong vài ngày do giữ nước
• Bụng to lên, quần áo chật vùng bụng
• Mệt mỏi, chán ăn, da xanh
• Tiểu ít hơn bình thường
• Ở nam giới: phù vùng bìu

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Khó thở tăng dần hoặc không nằm thẳng được
• Đau bụng dữ dội kèm sốt cao
• Sưng đau một bên bắp chân, chân nóng và đỏ
• Đau ngực đột ngột kèm khó thở
• Tiểu rất ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ
• Sốt cao kèm rét run
• Lơ mơ, lú lẫn hoặc co giật

Lời khuyên

• Ăn nhạt nghiêm ngặt theo mức bác sĩ chỉ định, vì muối là yếu tố kéo nước gây phù mạnh nhất và cũng là thứ kiểm soát được ngay
• Cân mỗi sáng sau khi đi tiểu, cùng một cân và cùng bộ quần áo, rồi ghi thành bảng mang theo mỗi lần tái khám
• Đo và ghi lượng nước uống vào cùng lượng nước tiểu ra nếu bác sĩ yêu cầu, vì đây là chỉ số theo dõi trực tiếp nhất
• Ăn đủ đạm theo hướng dẫn, không tự kiêng thịt cá vì cơ thể đang mất đạm và kiêng thêm sẽ gây suy dinh dưỡng nhanh
• Kê cao chân khi nằm và khi ngồi lâu để giảm phù, đồng thời tránh ngồi bất động nhiều giờ
• Vận động nhẹ đều đặn hằng ngày, bởi nằm bất động làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông vốn đã cao sẵn
• Giữ vệ sinh và tránh chỗ đông người trong mùa dịch, vì khả năng chống nhiễm khuẩn đang giảm
• Tiêm phòng theo khuyến cáo và trao đổi trước với bác sĩ, do thuốc điều trị bệnh này ảnh hưởng tới miễn dịch
• Không tự ngừng hoặc tự giảm thuốc khi thấy hết phù, bởi ngừng đột ngột là nguyên nhân tái phát phổ biến nhất
• Không tự dùng thuốc lợi tiểu mua ngoài hiệu, vì dùng sai gây mất nước và rối loạn điện giải nguy hiểm
• Đi khám ngay khi có sốt, đau bụng hoặc sưng đau một bên chân, đừng chờ tới lịch hẹn

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Thận - Tiết niệu ngay khi có phù mi mắt buổi sáng kèm nước tiểu nhiều bọt, khi phù hai chân kéo dài, và khi tăng cân nhanh không giải thích được. Với trẻ em, phù mi mắt buổi sáng là lý do đưa đi khám sớm chứ không nên chờ theo dõi.

Bác sĩ định lượng đạm trong nước tiểu, xét nghiệm protein và mỡ máu, đánh giá chức năng thận, và tìm các nguyên nhân toàn thân có thể gây bệnh. Ở người lớn, sinh thiết thận thường được chỉ định để xác định thể bệnh, vì thể bệnh quyết định hướng điều trị và tiên lượng. Đây là bệnh hay tái phát theo đợt, nên việc tái khám đúng lịch và tự theo dõi cân nặng tại nhà là hai việc người bệnh làm được và có giá trị lớn trong suốt quá trình.