Hội chứng vành cấp

Tổng quan

Nếu bạn đang đau thắt ngực ngay lúc này, cơn kéo dài trên vài phút và không giảm khi nghỉ: hãy gọi cấp cứu, đừng đọc tiếp và đừng tự lái xe đi viện.

Tim tự nuôi mình bằng các động mạch vành. Qua nhiều năm, mảng xơ vữa tích tụ dần trong thành mạch. Hội chứng vành cấp xảy ra khi một mảng như vậy nứt vỡ, cơ thể phản ứng bằng cách tạo cục máu đông ngay tại chỗ, và cục máu đông đó bịt lòng mạch lại. Vùng cơ tim phía sau chỗ tắc mất máu nuôi và bắt đầu chết trong vòng vài chục phút. Cơ tim đã chết không mọc lại được, nên toàn bộ giá trị của việc tới viện sớm nằm ở phần cơ tim còn cứu kịp.

Cơn đau điển hình được mô tả là đè nặng, bóp nghẹt hoặc thắt chặt ở giữa ngực, chứ ít khi là đau nhói như kim châm. Nó có thể lan lên vai trái, cánh tay trái, cổ, hàm dưới hoặc ra sau lưng, và thường đi kèm vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, khó thở và cảm giác hoảng sợ khác thường.

Điểm phân biệt quan trọng nhất với cơn đau thắt ngực ổn định — vốn xuất hiện khi gắng sức và hết sau vài phút nghỉ — là ở đây cơn xảy ra cả khi đang nghỉ, kéo dài hơn, nặng hơn mọi lần trước, hoặc xuất hiện với mức gắng sức nhẹ hơn hẳn trước đây. Bất kỳ thay đổi nào theo hướng đó đều là dấu hiệu cảnh báo.

Cần biết một điều nữa vì nó gây chậm trễ nhiều nhất: biểu hiện có thể hoàn toàn không điển hình ở phụ nữ, người cao tuổi và người đái tháo đường. Ở các nhóm này, bệnh có thể chỉ biểu hiện bằng khó thở, mệt lả đột ngột, buồn nôn hoặc đau vùng trên rốn giống khó tiêu — đôi khi không đau ngực chút nào.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau đè nặng hoặc bóp nghẹt giữa ngực, kéo dài trên vài phút
• Đau lan lên vai trái, cánh tay trái, cổ, hàm dưới hoặc sau lưng
• Vã mồ hôi lạnh, da tái
• Khó thở, hụt hơi
• Buồn nôn, nôn, hoặc cảm giác khó tiêu vùng trên rốn
• Choáng váng, cảm giác sắp ngất
• Mệt lả đột ngột không giải thích được
• Cảm giác lo sợ khác thường đi kèm cơn đau

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau ngực kéo dài trên vài phút và không giảm khi nghỉ — gọi cấp cứu ngay
• Đau ngực kèm vã mồ hôi lạnh, khó thở hoặc nôn
• Ngất hoặc gần ngất
• Tim đập rất nhanh hoặc rất chậm kèm choáng váng
• Khó thở dữ dội, không nằm được
• Người bệnh bất tỉnh và không thở bình thường — gọi cấp cứu và ép tim ngay

Lời khuyên

• Gọi cấp cứu ngay thay vì tự tới viện, vì rối loạn nhịp nguy hiểm có thể xảy ra trên đường và xe cấp cứu xử trí được
• Không tự lái xe và không để người bệnh tự đi bộ
• Cho người bệnh ngồi hoặc nằm nghỉ, nới lỏng quần áo, giữ yên tĩnh
• Không tự uống bất cứ thuốc gì khi chưa được hướng dẫn; nếu đã được bác sĩ kê thuốc cắt cơn từ trước thì dùng đúng như đã dặn
• Ghi lại giờ cơn đau bắt đầu và mang theo đơn thuốc đang dùng
• Đi khám sớm khi cơn đau ngực gắng sức trở nên thường xuyên hơn, nặng hơn hoặc xuất hiện với gắng sức nhẹ hơn trước
• Với phụ nữ, người cao tuổi và người đái tháo đường: coi trọng cả biểu hiện không điển hình như khó thở hay mệt lả đột ngột
• Kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu theo đúng chỉ định, không tự ngừng thuốc khi thấy khỏe
• Bỏ thuốc lá — đây là việc có tác dụng rõ nhất và nhanh nhất trong danh sách này
• Ăn nhiều rau quả, giảm mỡ động vật và đồ chiên rán, giảm muối
• Vận động đều đặn theo mức bác sĩ cho phép, và tham gia chương trình phục hồi chức năng tim nếu đã từng bị

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Đây là tình huống gọi cấp cứu ngay, không phải "sắp xếp đi khám". Ngưỡng để gọi nên thấp: một cơn đau ngực mới, kéo dài, kèm vã mồ hôi hoặc khó thở là đủ, kể cả khi bạn còn phân vân.

Tại cơ sở y tế, điện tim được làm trong ít phút đầu và là thăm dò quan trọng nhất, kèm xét nghiệm máu đo men tim — chỉ số cho biết cơ tim có đang bị tổn thương hay không. Kết quả hai thứ này quyết định người bệnh cần can thiệp khẩn cấp hay theo dõi và thăm dò tiếp.

Điều trị có thể gồm dùng thuốc, chụp và nong động mạch vành, hoặc phẫu thuật, tuỳ vị trí và mức độ tắc. Sau giai đoạn cấp, phần dự phòng tái phát quan trọng không kém: dùng thuốc đều, kiểm soát yếu tố nguy cơ, bỏ thuốc lá và tái khám đúng hẹn.