Hôi miệng và khô miệng

Triệu chứng này là gì

Nước bọt làm nhiều việc hơn người ta nghĩ: rửa trôi mảnh thức ăn, trung hòa acid do vi khuẩn sinh ra, cung cấp khoáng chất tái tạo men răng, và giữ cho vi khuẩn không phát triển quá mức. Khi lượng nước bọt giảm, gần như mọi chức năng bảo vệ đó yếu đi cùng lúc.

Hôi miệng trong phần lớn trường hợp bắt nguồn ngay trong khoang miệng. Vi khuẩn phân hủy mảnh thức ăn và tế bào chết, tạo ra các hợp chất lưu huỳnh có mùi. Nơi chúng tập trung nhiều nhất không phải bề mặt răng mà là mặt lưng lưỡi, đặc biệt ở phần sau — đây là chi tiết quan trọng vì nhiều người chải răng rất kỹ nhưng bỏ qua lưỡi.

Hôi miệng buổi sáng là bình thường vì ban đêm nước bọt tiết giảm. Điều cần chú ý là hôi miệng kéo dài suốt ngày dù đã vệ sinh kỹ, hoặc khô miệng dai dẳng nhiều tuần. Khô miệng kéo dài không chỉ gây khó chịu: nó làm tăng rõ nguy cơ sâu răng và viêm nướu, và đôi khi là dấu hiệu của bệnh toàn thân hoặc tác dụng của thuốc đang dùng.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Sưng mặt hoặc sưng vùng cổ lan nhanh kèm sốt
• Khó nuốt hoặc khó thở đi kèm
• Vết loét trong miệng không lành sau ba tuần
• Mảng trắng hoặc đỏ trong miệng không bong khi cạo
• Hơi thở có mùi ngọt như trái cây chín kèm thở nhanh sâu và lơ mơ
• Hơi thở mùi khai kèm phù và tiểu rất ít
• Chảy máu nướu nhiều không cầm được
• Sờ thấy khối cứng ở sàn miệng, lưỡi hoặc vùng cổ

Những nguyên nhân có thể gặp

• Vệ sinh răng miệng chưa đủ, đặc biệt là không làm sạch mặt lưng lưỡi
• Bệnh nướu và viêm quanh răng
• Sâu răng, răng khôn mọc lệch giắt thức ăn
• Khô miệng do tác dụng của nhiều loại thuốc dùng dài ngày
• Thở bằng miệng khi ngủ, hoặc nghẹt mũi kéo dài
• Hút thuốc lá và uống rượu
• Thức ăn nặng mùi như hành, tỏi
• Nhịn ăn hoặc ăn kiêng rất ít tinh bột
• Viêm xoang và chảy dịch mũi xuống họng
• Trào ngược dạ dày thực quản
• Sỏi amidan
• Bệnh toàn thân: đái tháo đường chưa kiểm soát, bệnh thận, bệnh gan
• Hội chứng khô, một bệnh tự miễn gây khô cả miệng lẫn mắt

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Một điểm hay bị hiểu sai: hôi miệng rất ít khi xuất phát từ dạ dày, dù nhiều người mặc định như vậy.

Lời khuyên

• Chải mặt lưng lưỡi mỗi lần đánh răng, từ phía sau ra trước bằng bàn chải hoặc dụng cụ cạo lưỡi — đây là việc đơn giản mà bị bỏ sót nhiều nhất, trong khi phần lớn mùi sinh ra từ đó
• Chải răng hai lần mỗi ngày, mỗi lần đủ lâu, chải cả mặt trong
• Dùng chỉ nha khoa hằng ngày để làm sạch kẽ răng, nơi bàn chải không tới được
• Uống nước đều trong ngày và nhấp từng ngụm nhỏ khi thấy khô miệng
• Nhai kẹo cao su không đường sau bữa ăn để kích thích tiết nước bọt
• Hạn chế cà phê, rượu bia và đồ uống có ga vì chúng làm khô miệng thêm
• Bỏ thuốc lá — thuốc lá vừa gây mùi trực tiếp vừa làm khô miệng và làm nặng bệnh nướu
• Vệ sinh răng giả hằng ngày và tháo ra khi ngủ nếu đang dùng
• Giữ độ ẩm phòng ngủ và điều trị nghẹt mũi để không phải thở bằng miệng khi ngủ
• Súc miệng bằng nước muối ấm pha loãng; không lạm dụng nước súc miệng chứa cồn vì nó làm khô niêm mạc và về lâu dài làm mùi nặng hơn
• Rà lại cùng bác sĩ các thuốc đang dùng nếu khô miệng mới xuất hiện, vì rất nhiều loại điều trị dài ngày gây khô miệng và đôi khi đổi được sang lựa chọn khác
• Khám răng định kỳ và lấy cao răng theo lịch hẹn của nha sĩ

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi hôi miệng kéo dài dù đã vệ sinh răng miệng đúng cách trong vài tuần, khi nướu sưng đỏ hoặc chảy máu thường xuyên, khi có răng lung lay, hoặc khi khô miệng dai dẳng ảnh hưởng tới việc ăn nói. Cần đi khám sớm hơn nếu có vết loét trong miệng không lành sau ba tuần, hoặc nếu khô miệng đi kèm khô mắt và đau khớp.

Chuyên khoa phù hợp là Răng Hàm Mặt. Nếu răng miệng hoàn toàn bình thường mà mùi vẫn kéo dài, bác sĩ có thể chuyển tiếp sang Tai Mũi Họng để tìm nguyên nhân ở xoang và amidan, hoặc sang Nội khoa để kiểm tra các bệnh toàn thân. Bác sĩ thường khám toàn bộ khoang miệng gồm cả lưỡi và niêm mạc má, đánh giá tình trạng nướu và túi quanh răng, rồi xem xét danh sách thuốc đang dùng — bước cuối này giải quyết được khá nhiều trường hợp khô miệng.