Khó thở về đêm và tím tái

Triệu chứng này là gì

Khi nằm xuống, lượng máu từ chân và ổ bụng dồn về lồng ngực tăng lên. Ở người có chức năng tim bình thường, tim bơm đi phần máu tăng thêm đó mà không có cảm giác gì. Khi tim yếu, phần máu này ứ lại ở phổi, dịch thấm vào các phế nang và gây khó thở — nhưng thường phải mất một tới hai giờ dịch mới đủ nhiều, nên biểu hiện đặc trưng là đang ngủ ngon thì bừng tỉnh vì ngạt thở, phải ngồi bật dậy hoặc chạy ra cửa sổ, và dịu dần sau khoảng mười lăm tới ba mươi phút ngồi.

Tím tái là khi môi, đầu lưỡi hoặc đầu ngón chuyển màu xanh tím, nghĩa là lượng oxy trong máu giảm. Tím ở môi và lưỡi phản ánh vấn đề ở tim hoặc phổi; tím chỉ ở đầu ngón kèm lạnh thường phản ánh tuần hoàn tại chỗ kém, ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn cần được đánh giá.

Huyết áp thấp đi kèm nhóm biểu hiện này có ý nghĩa khác với huyết áp thấp đơn thuần ở người trẻ khỏe mạnh. Khi nó xuất hiện mới ở người trước đây huyết áp bình thường hoặc cao, kèm mệt và khó thở, đó là dấu hiệu tim đang không bơm đủ.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Khó thở dữ dội kèm ho ra bọt hồng, vã mồ hôi, không nằm được chút nào
• Môi, lưỡi hoặc đầu ngón tím xuất hiện mới hoặc đậm lên nhanh
• Khó thở kèm đau ngực, hoặc kèm nhịp tim rất nhanh hay rất chậm
• Ngất hoặc gần ngất khi đứng dậy, kèm da lạnh ẩm và mạch nhanh nhỏ
• Khó thở kèm phù hai chân tăng nhanh và tăng cân vài ký trong ít ngày
• Lú lẫn, kích động hoặc lơ mơ ở người đang khó thở

Nhóm đầu tiên là phù phổi cấp, cần gọi cấp cứu ngay và giữ tư thế ngồi, thõng chân xuống, không đặt người bệnh nằm.

Những nguyên nhân có thể gặp

• Suy tim, khi tim không bơm đủ và dịch ứ lại ở phổi
• Bệnh van tim, đặc biệt là hẹp hoặc hở van hai lá
• Rối loạn nhịp tim làm giảm hiệu quả bơm máu
• Bệnh mạch vành, khi cơ tim thiếu máu nuôi kéo dài
• Bệnh phổi mạn tính, thường khó thở nặng dần và kèm ho khạc đờm nhiều năm
• Ngừng thở khi ngủ do tắc nghẽn, gây bừng tỉnh kèm thở hổn hển và ngáy to
• Thiếu máu nặng, làm giảm khả năng vận chuyển oxy
• Tăng áp lực động mạch phổi
• Trào ngược dạ dày thực quản về đêm, gây bừng tỉnh vì sặc và ho, nhưng không kèm phù hay tím

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Bừng tỉnh vì ngạt thở do tim và do ngừng thở khi ngủ rất dễ nhầm; điểm khác là nhóm thứ hai thường có ngáy to ngắt quãng và buồn ngủ ban ngày, còn nhóm thứ nhất thường kèm phù chân và tăng cân do giữ nước.

Lời khuyên

• Cân mỗi sáng cùng một thời điểm sau khi đi vệ sinh và ghi lại; tăng vài ký trong ít ngày là dấu hiệu giữ nước sớm hơn cả việc thấy chân sưng
• Ghi lại số gối phải kê để ngủ được và số lần bừng tỉnh vì ngạt thở mỗi tuần — đây là thước đo bác sĩ dùng để đánh giá tiến triển
• Giảm muối rõ rệt: bớt nước mắm, đồ muối chua, mì ăn liền, đồ hộp và đồ chế biến sẵn
• Hỏi bác sĩ về lượng nước nên uống mỗi ngày và ghi lại lượng uống vào, vì mức phù hợp khác nhau tùy tình trạng
• Kê cao đầu giường hoặc nằm gối cao, nhưng vẫn nói với bác sĩ về việc này thay vì coi đó là cách xử lý
• Không hút thuốc và tránh khói thuốc thụ động
• Hạn chế rượu bia, vì rượu ảnh hưởng trực tiếp tới cơ tim
• Vận động nhẹ đều đặn ở mức bác sĩ cho phép, dừng lại khi thấy mệt hoặc khó thở tăng
• Không tự bỏ hay tự đổi liều bất kỳ điều trị nào đang theo kể cả khi thấy khỏe hơn, vì nhóm bệnh này dễ nặng lên nhanh khi ngừng
• Tiêm phòng cúm và các bệnh hô hấp theo khuyến cáo, vì một đợt nhiễm trùng hô hấp có thể làm mất bù
• Giảm cân nếu thừa cân và xử lý ngáy hoặc ngừng thở khi ngủ nếu có
• Chuẩn bị sẵn số điện thoại cấp cứu và cho người trong nhà biết các dấu hiệu ở mục khẩn cấp

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi phải kê thêm gối mới ngủ được so với trước, khi bừng tỉnh vì ngạt thở dù chỉ một lần, khi phù chân về chiều, khi mệt hoặc khó thở với mức gắng sức trước đây làm được dễ dàng, khi tăng cân nhanh mà không ăn nhiều hơn, và khi huyết áp thấp đi kèm chóng mặt ở người trước đây huyết áp bình thường.

Chuyên khoa phù hợp là Tim mạch. Buổi khám thường gồm nghe tim phổi, đo huyết áp và nhịp tim, khám phù và gan, đo điện tim, siêu âm tim, chụp X-quang ngực cùng xét nghiệm máu; nếu nghi ngừng thở khi ngủ thì cần đo đa ký giấc ngủ. Bảng ghi cân nặng hằng ngày, số gối kê và số lần bừng tỉnh là ba thông tin có giá trị nhất mang theo.