Khó tiêu chức năng

Tổng quan

Khó tiêu chức năng là chẩn đoán dành cho những người có cảm giác đầy bụng, nhanh no hoặc đau nóng rát vùng trên rốn kéo dài, nhưng nội soi và các xét nghiệm không tìm thấy loét, viêm nặng hay khối bất thường nào. "Chức năng" ở đây nghĩa là vấn đề nằm ở cách dạ dày vận động và cảm nhận, chứ không phải ở một tổn thương nhìn thấy được.

Ba cơ chế thường được nhắc tới cùng lúc. Dạ dày giãn ra kém khi thức ăn xuống nên chỉ vài thìa đã thấy no; thức ăn ở lại trong dạ dày lâu hơn bình thường gây ậm ạch; và thần kinh chi phối vùng này nhạy cảm quá mức nên mức căng giãn bình thường cũng được cảm nhận thành khó chịu. Căng thẳng kéo dài, mất ngủ và lo âu làm cả ba cơ chế nặng thêm rõ rệt.

Đây là tình trạng dai dẳng, hay tái phát theo đợt và ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống, nhưng bản thân nó không gây tổn thương tiến triển. Điều quan trọng nhất là chẩn đoán này chỉ được đặt ra sau khi bác sĩ đã loại trừ các nguyên nhân thực thể, chứ không phải là kết luận tự suy ra khi khám chưa đầy đủ.

Các biểu hiện thường gặp

• Cảm giác no rất sớm, mới ăn vài thìa đã không ăn thêm được
• Đầy tức vùng trên rốn kéo dài hàng giờ sau bữa ăn
• Đau hoặc nóng rát vùng trên rốn không theo quy luật rõ ràng
• Ợ hơi nhiều, bụng ọc ạch, cảm giác thức ăn nằm im một chỗ
• Buồn nôn nhẹ nhưng hiếm khi nôn thật sự
• Triệu chứng nặng lên trong giai đoạn căng thẳng hoặc thiếu ngủ
• Đã nội soi và làm xét nghiệm nhưng không tìm thấy tổn thương tương xứng

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Nôn ra máu hoặc chất nôn màu bã cà phê
• Đi ngoài phân đen như hắc ín
• Nuốt nghẹn tăng dần, đến mức không nuốt trôi thức ăn đặc
• Đau bụng dữ dội đột ngột kèm bụng cứng và sốt
• Nôn liên tục nhiều ngày kèm mất nước rõ

Lời khuyên

• Chia thành bốn tới năm bữa nhỏ mỗi ngày thay vì ba bữa lớn, vì dạ dày giãn kém sẽ chịu tải tốt hơn khi chia nhỏ
• Ăn chậm và nhai kỹ, đặt đũa xuống giữa các miếng để bữa ăn kéo dài ít nhất hai mươi phút
• Giảm đồ chiên rán và đồ nhiều mỡ, vì chất béo làm dạ dày tháo rỗng chậm hơn hẳn
• Hạn chế nước có gas, cà phê đặc và rượu bia trong những đợt triệu chứng đang rõ
• Không nằm hay ngả người ra sau trong vòng hai giờ sau bữa ăn
• Ghi nhật ký ăn uống hai tuần để nhận ra vài món thật sự gây khó chịu với riêng mình, thay vì kiêng khem tràn lan
• Đi bộ nhẹ mười lăm phút sau bữa ăn thay vì ngồi yên tại chỗ hoặc nằm nghỉ ngay
• Xử lý giấc ngủ và căng thẳng một cách nghiêm túc, vì đây là yếu tố làm nặng thêm rõ nhất ở phần lớn người mắc
• Tập thở chậm và sâu vài phút trước mỗi bữa ăn để giảm căng cơ vùng bụng
• Bỏ thuốc lá, vì hút thuốc vừa làm chậm tháo rỗng dạ dày vừa tăng cảm giác nóng rát
• Không tự dùng lặp lại các thuốc dạ dày mua ngoài hiệu, vì chúng che mờ triệu chứng cảnh báo mà không giải quyết cơ chế bên dưới

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Tiêu hóa khi cảm giác đầy bụng và nhanh no kéo dài trên bốn tuần, khi phải bỏ bữa hoặc giảm khẩu phần vì khó chịu, hoặc khi triệu chứng làm gián đoạn công việc và giấc ngủ. Người trên 50 tuổi mới khởi phát lần đầu cần được khám sớm chứ không theo dõi thêm.

Bác sĩ sẽ hỏi kỹ về thời điểm xuất hiện, mối liên quan với bữa ăn, tình trạng giấc ngủ và mức căng thẳng gần đây. Nội soi thường được cân nhắc để loại trừ nguyên nhân thực thể, kèm tìm vi khuẩn Helicobacter pylori. Chẩn đoán khó tiêu chức năng chỉ đặt ra sau khi các khả năng khác đã được xem xét, nên đừng tự dán nhãn này cho mình rồi ngừng đi khám.