Lạc nội mạc tử cung

Tổng quan

Nội mạc tử cung là lớp lót trong buồng tử cung, dày lên mỗi tháng rồi bong ra thành kinh nguyệt. Trong lạc nội mạc tử cung, mô có tính chất tương tự xuất hiện ở những nơi khác: bề mặt buồng trứng, vòi trứng, phúc mạc vùng chậu, thành ruột hoặc bàng quang. Mô lạc chỗ này cũng đáp ứng với nội tiết theo chu kỳ, cũng chảy máu, nhưng máu không có đường thoát ra ngoài.

Hậu quả là viêm tại chỗ lặp đi lặp lại, tạo sẹo và dính giữa các cơ quan trong vùng chậu. Ở buồng trứng, mô này tạo thành các nang chứa dịch nâu sẫm. Dính và viêm giải thích hai biểu hiện chính của bệnh: đau vùng chậu và khó có thai.

Đặc điểm giúp phân biệt với đau bụng kinh thông thường là đau nặng dần theo năm tháng và không chỉ giới hạn trong kỳ kinh. Đau bắt đầu trước kỳ kinh vài ngày, kéo dài suốt kỳ, kèm đau khi giao hợp sâu, đau khi đi ngoài trong kỳ kinh, và về sau là đau vùng chậu quanh năm. Đây là bệnh thường mất nhiều năm mới được chẩn đoán, phần lớn vì đau bụng kinh dữ dội bị coi là chuyện phụ nữ nào cũng phải chịu.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau bụng kinh dữ dội, nặng dần qua từng năm
• Đau bắt đầu vài ngày trước kỳ kinh và kéo dài hết kỳ
• Đau khi quan hệ, nhất là khi giao hợp sâu
• Đau khi đi ngoài hoặc đi tiểu trong những ngày hành kinh
• Đau vùng chậu âm ỉ cả ngoài kỳ kinh khi bệnh tiến triển
• Kinh nguyệt ra nhiều hoặc ra máu lấm tấm trước kỳ kinh
• Khó có thai dù quan hệ đều đặn không dùng biện pháp tránh thai
• Mệt mỏi kéo dài, đầy bụng và rối loạn tiêu hoá quanh kỳ kinh

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau bụng dưới dữ dội đột ngột kèm nôn và vã mồ hôi
• Sốt cao kèm đau vùng chậu
• Đi ngoài ra máu hoặc tiểu ra máu trong kỳ kinh
• Choáng váng, ngất, da tái sau cơn đau bụng
• Bụng chướng căng kèm bí trung tiện và đại tiện
• Chậm kinh kèm đau bụng dữ dội một bên

Lời khuyên

• Ghi nhật ký đau theo chu kỳ trong ba tháng, ghi rõ ngày nào đau, mức độ và hoàn cảnh, vì đây là thông tin quyết định giúp bác sĩ nhận ra bệnh
• Đi khám khi đau bụng kinh phải nghỉ học hoặc nghỉ làm, đừng chấp nhận rằng đau nhiều là bình thường
• Chườm ấm vùng bụng dưới và vùng thắt lưng trong những ngày đau, kết hợp tắm nước ấm
• Vận động nhẹ đều đặn như đi bộ, yoga hoặc bơi, vì vận động giúp giảm đau vùng chậu mạn tính rõ rệt
• Tập các bài thư giãn cơ sàn chậu và thở sâu, bởi cơ vùng chậu co cứng kéo dài làm cơn đau nặng thêm
• Ăn nhiều rau xanh, cá và dầu thực vật, giảm thịt đỏ chế biến sẵn và rượu bia
• Ngủ đủ và xử lý căng thẳng nghiêm túc, vì thiếu ngủ làm ngưỡng chịu đau giảm rõ
• Nói rõ mong muốn sinh con với bác sĩ ngay từ buổi khám đầu, vì điều đó thay đổi hoàn toàn hướng xử trí
• Không tự dùng thuốc nội tiết hay các sản phẩm quảng cáo trị lạc nội mạc, vì nhóm này cần chỉ định và theo dõi chặt
• Tìm hỗ trợ tâm lý nếu cơn đau mạn tính ảnh hưởng tới tinh thần và các mối quan hệ, đây là phần thường bị bỏ qua
• Đây là bệnh mạn tính phụ thuộc nội tiết, không khỏi dứt điểm trước mãn kinh, nhưng kiểm soát tốt thì đau giảm rõ và chất lượng sống cải thiện nhiều

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Sản phụ khoa khi đau bụng kinh nặng dần qua các năm, khi đau tới mức phải nghỉ làm, khi đau khi quan hệ, khi đau vùng chậu kéo dài ngoài kỳ kinh, và khi mong con trên một năm chưa có kết quả.

Bác sĩ hỏi rất kỹ về đặc điểm và diễn tiến cơn đau, khám vùng chậu tìm các điểm đau và dấu hiệu dính. Siêu âm phát hiện được nang lạc nội mạc ở buồng trứng nhưng không thấy được các tổn thương nhỏ trên phúc mạc, nên siêu âm bình thường không loại trừ được bệnh — đây là điểm khiến nhiều người bị chẩn đoán muộn. Cộng hưởng từ được chỉ định trong một số trường hợp. Hướng xử trí phụ thuộc mức độ đau, tổn thương và mong muốn sinh con, và cần theo dõi lâu dài chứ không phải một đợt điều trị là xong.