Lão thị

Tổng quan

Để nhìn rõ vật ở gần, thuỷ tinh thể phải phồng lên tăng độ hội tụ — khả năng này gọi là điều tiết. Theo tuổi, thuỷ tinh thể mất dần tính đàn hồi và cơ thể mi cũng yếu đi, nên biên độ điều tiết giảm. Đến khoảng bốn mươi tuổi, phần điều tiết còn lại không đủ để nhìn rõ ở khoảng cách đọc thông thường.

Đây là quá trình sinh lý tự nhiên, xảy ra với tất cả mọi người và không phải bệnh. Nó không liên quan tới việc dùng mắt nhiều hay ít, và không có cách nào ngăn được.

Cần phân biệt với viễn thị, hai thứ rất hay bị gọi nhầm là một. Viễn thị là tật khúc xạ do trục nhãn cầu ngắn, có từ nhỏ và ảnh hưởng tới cả nhìn gần lẫn nhìn xa. Lão thị là mất khả năng điều tiết theo tuổi, chỉ ảnh hưởng nhìn gần, và xuất hiện ở tuổi trung niên bất kể trước đó mắt thế nào.

Một điểm thú vị: người vốn cận thị nhẹ có thể bỏ kính ra đọc được khi bị lão thị, vì độ cận sẵn có bù cho phần điều tiết đã mất. Điều này khiến nhiều người tưởng mắt mình đang tốt lên, trong khi thực chất chỉ là hai tật bù trừ nhau ở khoảng cách gần.

Điều cần lưu ý về an toàn: dùng kính đọc bán sẵn ngoài hiệu tiện lợi nhưng có giới hạn — kính này cùng độ cho cả hai mắt và khoảng cách hai đồng tử cố định, nên không phù hợp với người có độ chênh lệch giữa hai mắt hoặc có loạn thị. Quan trọng hơn, nó khiến người ta bỏ qua việc khám mắt định kỳ ở đúng độ tuổi cần tầm soát glôcôm và các bệnh đáy mắt.

Các biểu hiện thường gặp

• Phải đưa sách báo hoặc điện thoại ra xa mới đọc được
• Chữ nhỏ nhoè đi, khó đọc bảng thành phần hay danh bạ
• Đọc khó hơn rõ rệt khi thiếu sáng hoặc vào buổi tối
• Mỏi mắt, nhức đầu vùng trán sau khi đọc hoặc làm việc gần
• Phải nheo mắt hoặc chớp nhiều lần khi nhìn gần
• Chậm chuyển tiêu điểm khi nhìn từ xa sang gần và ngược lại
• Người vốn cận thị thấy bỏ kính ra thì đọc gần lại rõ hơn
• Triệu chứng nặng lên khi mệt hoặc thiếu ngủ

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Giảm thị lực đột ngột ở một bên mắt
• Nhìn đôi mới xuất hiện
• Nhìn hình méo mó, đường thẳng thành cong hoặc gãy khúc
• Vùng tối cố định trong tầm nhìn
• Đau nhức mắt dữ dội kèm quầng sáng quanh đèn và nôn
• Sụp mí mới xuất hiện kèm đau đầu
• Thị lực gần xấu đi rất nhanh trong vài tuần

Lời khuyên

• Đi đo khúc xạ tại cơ sở chuyên khoa để có kính đúng độ cho từng mắt và đúng khoảng cách hai đồng tử
• Tăng độ sáng khi đọc, vì đồng tử co lại khi đủ sáng làm tăng độ sâu tiêu điểm và đọc dễ hơn hẳn
• Chọn đèn bàn có ánh sáng chiếu trực tiếp lên trang sách thay vì chỉ dùng đèn trần
• Tăng cỡ chữ trên điện thoại và máy tính thay vì cố nheo mắt đọc chữ nhỏ
• Giữ khoảng cách đọc thoải mái và nghỉ mắt theo quy tắc hai mươi khi làm việc gần lâu
• Đặt màn hình máy tính xa hơn khoảng cách đọc sách và thấp hơn tầm mắt một chút
• Mang theo kính đọc và để sẵn một cái ở nơi hay dùng, thay vì nheo mắt cố đọc
• Đi khám lại khi thấy kính hiện tại không còn đủ, vì độ lão thị tăng dần theo tuổi tới khoảng sáu mươi lăm tuổi
• Người có nghề nghiệp đặc thù nên nói rõ khoảng cách làm việc thực tế với bác sĩ, vì kính sẽ được kê theo khoảng cách đó
• Đây là thay đổi sinh lý tự nhiên và không phòng tránh được; không có bài tập mắt, thực phẩm chức năng hay thuốc nhỏ nào ngăn được quá trình này
• Đừng dùng kính đọc bán sẵn thay cho việc khám mắt định kỳ, vì tuổi bắt đầu lão thị cũng đúng là tuổi cần tầm soát glôcôm và bệnh đáy mắt

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Mắt khi bắt đầu phải đưa sách ra xa để đọc, khi mỏi mắt nhức đầu sau khi làm việc gần, và khi kính đọc hiện tại không còn đủ. Cần đi khám ngay khi giảm thị lực đột ngột, nhìn đôi, nhìn hình méo hoặc đau nhức mắt kèm quầng sáng.

Bác sĩ đo thị lực xa và gần, đo khúc xạ và xác định độ cộng cần thiết theo tuổi cùng khoảng cách làm việc thực tế. Đây là dịp tốt để khám toàn diện: đo nhãn áp tầm soát glôcôm, khám thuỷ tinh thể tìm đục sớm, và khám đáy mắt đánh giá võng mạc — ba việc mà nhóm tuổi này cần làm định kỳ.

Bác sĩ cũng sẽ tư vấn về các lựa chọn kính: kính đọc riêng, kính hai tròng hoặc kính đa tiêu, tuỳ nhu cầu công việc và mức độ quen dùng. Nếu thị lực gần xấu đi nhanh bất thường, bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân khác thay vì quy hết cho tuổi.