Loãng xương

Tổng quan

Xương không phải mô chết mà liên tục được phá đi và xây lại suốt đời. Khi tốc độ phá vượt tốc độ xây trong nhiều năm, khối lượng xương giảm dần và cấu trúc bên trong trở nên thưa, xốp. Xương vẫn giữ hình dạng cũ nhưng giòn hơn hẳn, đến mức một cú ngã ngồi hay một động tác bê chậu cây cũng đủ gây gãy.

Đây là bệnh im lặng theo đúng nghĩa. Mật độ xương giảm không gây đau, không có dấu hiệu báo trước, và rất nhiều người chỉ biết mình loãng xương sau lần gãy xương đầu tiên. Ba vị trí gãy đặc trưng là cổ xương đùi, đốt sống và đầu dưới xương quay ở cổ tay.

Nhóm nguy cơ cao gồm phụ nữ sau mãn kinh, người trên sáu mươi lăm tuổi, người nhẹ cân, người ít vận động, người hút thuốc và uống rượu nhiều, người dùng corticoid kéo dài, và người có cha mẹ từng gãy cổ xương đùi. Gãy đốt sống lún là dạng dễ bị bỏ qua nhất: nó gây đau lưng âm ỉ, giảm chiều cao và lưng còng dần, nhưng thường bị quy cho tuổi già.

Các biểu hiện thường gặp

• Không có triệu chứng gì trong nhiều năm là tình huống phổ biến nhất
• Chiều cao giảm dần, thấy rõ khi so với số đo trước đây vài năm
• Lưng còng dần về phía trước
• Đau lưng âm ỉ kéo dài, tăng khi đứng lâu hoặc ngồi lâu
• Đau lưng khởi phát đột ngột sau một động tác rất nhẹ như cúi nhặt đồ
• Gãy xương sau va chạm rất nhẹ hoặc sau khi ngã ở tư thế đứng
• Cảm giác mỏi và yếu ở lưng, khó giữ tư thế thẳng lâu

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau lưng dữ dội xuất hiện đột ngột sau một cử động nhẹ
• Không đứng lên hoặc không đi được sau khi ngã
• Đau háng dữ dội sau khi ngã, chân bên đau ngắn lại và bàn chân xoay ra ngoài
• Yếu chân, tê lan hoặc rối loạn tiểu tiện kèm đau lưng
• Đau lưng kèm sốt cao hoặc sụt cân nhanh

Lời khuyên

• Tập các bài chịu trọng lực như đi bộ nhanh, lên xuống cầu thang và bài tập với tạ nhẹ, vì xương chỉ dày lên khi được chịu tải
• Tập thăng bằng như đứng một chân hay các bài thái cực quyền, bởi phòng ngã có giá trị ngang với việc làm chắc xương
• Dọn nhà cho an toàn: bỏ thảm trơn, gắn tay vịn ở nhà tắm và cầu thang, thắp đèn đủ sáng ở lối đi ban đêm
• Đi dép có đế bám và quai giữ gót thay vì dép lê trơn trong nhà
• Ăn đủ thực phẩm giàu canxi mỗi ngày như sữa, cá nhỏ ăn cả xương, tôm tép, đậu phụ và rau lá xanh đậm
• Ra nắng khoảng mười lăm phút vào buổi sáng sớm để cơ thể tự tạo vitamin D
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia, vì cả hai làm giảm hấp thu canxi và tăng nguy cơ ngã
• Hạn chế cà phê đặc và nước ngọt có gas dùng liên tục trong ngày
• Nói với bác sĩ nếu đang dùng corticoid kéo dài, vì nhóm thuốc này gây loãng xương nhanh và cần biện pháp bảo vệ xương đi kèm
• Đo chiều cao mỗi năm một lần và ghi lại, vì giảm trên ba xăng-ti-mét là dấu hiệu gợi ý gãy lún đốt sống
• Xương đã mất không lấy lại được hoàn toàn, nhưng tập đúng cách và bảo vệ đủ chất làm chậm rõ tốc độ mất và giảm mạnh nguy cơ gãy

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Cơ xương khớp hoặc Nội tiết khi là phụ nữ sau mãn kinh, khi trên sáu mươi lăm tuổi, khi chiều cao giảm rõ, khi từng gãy xương sau chấn thương nhẹ, hoặc khi đang dùng corticoid kéo dài. Không cần đợi có triệu chứng, vì bệnh này không tạo ra triệu chứng cho tới lúc đã muộn.

Đo mật độ xương là phương tiện chính, cho biết mức độ và làm mốc để theo dõi về sau. Bác sĩ thường làm thêm xét nghiệm đánh giá canxi, vitamin D và chức năng tuyến giáp để tìm nguyên nhân thứ phát. Sau khi có kết quả, bác sĩ đánh giá nguy cơ gãy xương trong những năm tới và quyết định hướng xử trí. Người đã từng gãy một xương do loãng xương cần được đánh giá ngay, vì nguy cơ gãy tiếp ở vị trí khác tăng cao rõ rệt.