Mệt mỏi kéo dài

Triệu chứng này là gì

Mệt sau một ngày làm việc nặng hay một đêm thiếu ngủ là điều bình thường, và nó hết sau khi nghỉ ngơi đủ. Mệt mỏi kéo dài là chuyện khác: cảm giác kiệt sức vẫn còn nguyên sau khi đã ngủ đủ, kéo dài nhiều tuần tới nhiều tháng, và không tương xứng với mức hoạt động thực tế.

Người gặp tình trạng này thường mô tả rằng những việc trước đây làm dễ dàng nay phải cố gắng mới xong, khả năng tập trung giảm rõ, và có cảm giác nặng nề trong người mà không chỉ được chỗ nào cụ thể. Nhiều người còn thấy mệt tăng dần theo tuần chứ không dao động lên xuống như mệt thông thường.

Điều đáng lưu ý là mệt mỏi kéo dài rất dễ bị bỏ qua vì nó không đau, không sốt, không có dấu hiệu nhìn thấy được. Người ta thường tự giải thích bằng công việc hoặc tuổi tác và chờ nó tự qua. Nhưng đây là biểu hiện chung của nhiều tình trạng khác nhau, trong đó có những tình trạng phát hiện sớm thì xử trí đơn giản hơn nhiều.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Mệt kèm đau ngực, khó thở khi gắng sức nhẹ, hoặc tim đập nhanh bất thường
• Ngủ li bì khó đánh thức, hoặc lú lẫn, không nhớ được việc vừa xảy ra
• Mệt kèm sụt cân nhanh không chủ ý trong vài tuần
• Mệt kèm sốt kéo dài hoặc đổ mồ hôi đêm ướt áo
• Da xanh xao rõ rệt kèm hoa mắt, tối sầm khi đứng lên
• Yếu cơ tiến triển làm khó đi lại, khó giơ tay hoặc khó nuốt
• Có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc cảm thấy cuộc sống không còn ý nghĩa

Những nguyên nhân có thể gặp

• Thiếu ngủ kéo dài, ngủ không sâu, hoặc ngưng thở khi ngủ
• Căng thẳng kéo dài, lo âu, hoặc trạng thái buồn chán mất hứng thú
• Thiếu máu, thường gặp ở phụ nữ có kỳ kinh ra nhiều
• Rối loạn tuyến giáp, cả khi hoạt động quá mức lẫn khi suy giảm
• Đái tháo đường chưa được phát hiện hoặc chưa kiểm soát tốt
• Giai đoạn hồi phục sau một đợt nhiễm trùng, có thể kéo dài vài tuần
• Bệnh tim hoặc bệnh phổi mạn tính làm giảm khả năng gắng sức
• Bệnh gan, bệnh thận mạn tính
• Chế độ ăn thiếu chất kéo dài, ăn kiêng khắt khe
• Tác dụng không mong muốn của một số điều trị dài ngày

Các nguyên nhân trên được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Nhiều trường hợp có nhiều yếu tố cùng góp phần, nên chỉ thăm khám và xét nghiệm mới phân biệt được.

Lời khuyên

• Ghi nhật ký trong hai tuần: giờ ngủ, giờ dậy, mức mệt theo thang từ một tới mười, việc đã làm trong ngày — đây là dữ liệu quý nhất mang tới buổi khám
• Giữ giờ đi ngủ và giờ dậy cố định, kể cả cuối tuần, vì nhịp ngủ thất thường là nguyên nhân hay bị bỏ qua nhất
• Ra ngoài trời sáng vào buổi sáng để nhịp sinh học được neo đúng
• Ăn đủ ba bữa với đủ đạm và rau, không bỏ bữa sáng; ăn kiêng khắt khe khi đang mệt sẽ làm tình trạng nặng thêm
• Vận động nhẹ đều đặn như đi bộ hai mươi tới ba mươi phút mỗi ngày, tăng dần rất từ từ; nằm nghỉ hoàn toàn nhiều ngày làm thể lực giảm nhanh hơn
• Hạn chế cà phê từ đầu giờ chiều và không dùng rượu để dễ ngủ, vì cả hai làm giấc ngủ nông hơn
• Cắt bớt việc trong giai đoạn này thay vì cố duy trì nhịp cũ rồi kiệt sức thêm
• Kiểm tra lại kỳ kinh nếu là phụ nữ, vì kinh ra nhiều kéo dài là nguyên nhân thiếu máu rất thường gặp và dễ bỏ sót
• Khám sức khỏe định kỳ hằng năm, vì nhiều nguyên nhân của mệt kéo dài không có biểu hiện nào khác ngoài chính sự mệt

Mệt mỏi do một bệnh nền như thiếu máu, tuyến giáp hay đái tháo đường sẽ không cải thiện chỉ bằng nghỉ ngơi và thay đổi lối sống; với nhóm này, điều trị tình trạng nền mới là điều tạo ra khác biệt. Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi mệt kéo dài quá hai tới ba tuần dù đã ngủ đủ và giảm bớt việc, khi mệt tăng dần theo thời gian, khi kèm sụt cân, sốt, đổ mồ hôi đêm, da xanh, hoặc khi mệt tới mức ảnh hưởng công việc và sinh hoạt hằng ngày. Phụ nữ có kỳ kinh ra nhiều, người trên sáu mươi tuổi và người đang có bệnh mạn tính nên đi khám sớm hơn mốc đó.

Chuyên khoa phù hợp là Nội tổng quát. Bác sĩ thường hỏi rất kỹ về giấc ngủ, chế độ ăn, tâm trạng, các thuốc đang dùng và diễn biến theo thời gian, khám toàn thân, rồi cân nhắc một nhóm xét nghiệm cơ bản để loại trừ những nguyên nhân thường gặp trước khi tìm tới các hướng ít gặp hơn.