Móng đổi màu và bong vảy dày trên da

Triệu chứng này là gì

Móng là một tấm sừng mọc ra từ mầm móng nằm dưới nếp da ở gốc. Vì móng tay mọc rất chậm và móng chân còn chậm hơn, mọi thay đổi ở móng đều phản ánh chuyện đã xảy ra từ nhiều tháng trước, và cũng cần chừng ấy thời gian để phần móng lành thay thế phần hỏng. Thay đổi hay gặp gồm móng dày lên, đổi màu vàng nâu hoặc trắng đục, mủn ra ở bờ tự do, tách khỏi nền móng, hoặc xuất hiện các rỗ nhỏ li ti trên bề mặt.

Bong vảy dày trên da là một nhóm khác: các mảng da đỏ ranh giới rõ, phủ vảy dày màu trắng bạc, hay xuất hiện ở khuỷu tay, đầu gối, da đầu và vùng thắt lưng. Vảy bong ra từng lớp và da bên dưới có thể rớm máu li ti. Nhóm này khác với da khô bong vảy mịn theo mùa, vốn lan tỏa và không có ranh giới rõ.

Hai nhóm liên quan tới nhau nhiều hơn nhiều người nghĩ: rỗ nhỏ trên móng và móng tách khỏi nền thường đi cùng bệnh da có vảy, còn móng dày mủn vàng nâu thường là nhiễm nấm. Nhìn bằng mắt rất khó phân biệt, mà hướng xử trí thì trái ngược.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Một dải sẫm màu dọc theo móng rộng dần, lan sang cả vùng da quanh móng
• Vùng quanh móng sưng nóng đỏ đau, có mủ, kèm sốt
• Mảng da bong vảy lan nhanh ra gần toàn thân kèm sốt, rét run và da căng đỏ
• Da nổi vân tím như lưới kèm đau chi, loét đầu ngón hoặc đầu ngón tím đen
• Móng đổi màu và biến dạng nhanh chỉ ở một ngón, không giống các ngón khác
• Tổn thương da bong vảy xuất hiện cùng đau khớp và sưng khớp ngón

Những nguyên nhân có thể gặp

• Nhiễm nấm móng, thường bắt đầu từ bờ ngoài móng chân và lan dần vào trong
• Bệnh da có vảy mạn tính, gây mảng đỏ phủ vảy dày cùng rỗ móng và tách móng
• Viêm da tiếp xúc hoặc chàm mạn tính ở người tiếp xúc nhiều với nước, hóa chất
• Vảy da đầu do viêm da tiết bã
• Chấn thương lặp lại ở móng do giày chật hoặc chạy bộ nhiều
• Thiếu máu thiếu sắt, làm móng mỏng dẹt hoặc lõm hình thìa
• Bệnh tuyến giáp, bệnh gan hoặc bệnh thận mạn, gây thay đổi màu và cấu trúc móng
• Bệnh động mạch chi dưới, làm móng dày chậm mọc kèm rụng lông chân
• Bệnh tự miễn hoặc rối loạn mạch máu nhỏ, gây da nổi vân tím dạng lưới

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Chỉ khoảng một nửa các trường hợp móng dày đổi màu thật sự là do nấm; vì vậy soi và nuôi cấy mẫu móng trước khi điều trị là bước quan trọng, tránh điều trị nhiều tháng cho một chẩn đoán sai.

Lời khuyên

• Không tự mua thuốc bôi trị nấm móng để dùng nhiều tháng trước khi có chẩn đoán; nếu không phải nấm thì đó là nhiều tháng mất trắng
• Cắt móng ngang, không cắt sát khóe, giũa phẳng phần dày thay vì cố cắt sâu
• Giữ bàn chân khô: lau kỹ kẽ ngón sau khi tắm, đổi tất mỗi ngày, chọn tất thấm hút
• Đi giày thoáng, luân phiên hai đôi để mỗi đôi có thời gian khô hẳn, không đi giày ẩm
• Không đi chân đất ở nơi công cộng ẩm ướt như phòng tắm chung, bể bơi
• Điều trị nấm kẽ chân dứt điểm vì đây là nguồn lây sang móng và sang người khác trong nhà
• Không dùng chung bấm móng, giũa móng hay khăn tắm
• Với mảng da bong vảy: dưỡng ẩm dày ngay sau khi tắm khi da còn ẩm, dùng loại không mùi
• Tắm nước ấm vừa, thời gian ngắn, tránh nước quá nóng và xà phòng có tính tẩy mạnh
• Không cạy, gỡ hay chà mạnh lớp vảy; tổn thương cơ học làm tổn thương mới mọc ra đúng chỗ vừa gãi
• Không tự dùng kem trộn hoặc chế phẩm bôi không rõ thành phần, đặc biệt loại làm dịu rất nhanh
• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu và chú ý giấc ngủ, vì các đợt bùng phát thường trùng với giai đoạn căng thẳng
• Chụp ảnh móng và vùng da cùng góc, cùng ánh sáng mỗi tháng, vì cải thiện diễn ra rất chậm

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi móng dày lên đổi màu kéo dài, khi tổn thương lan sang nhiều móng, khi mảng bong vảy không cải thiện sau vài tuần dưỡng ẩm đúng cách, khi tổn thương lan rộng hoặc ở vị trí ảnh hưởng tới sinh hoạt và giao tiếp, khi kèm đau và sưng khớp, và khi có đái tháo đường hoặc bệnh động mạch chi dưới — nhóm này mọi tổn thương ở bàn chân đều cần được khám sớm.

Chuyên khoa phù hợp là Da liễu. Buổi khám thường gồm quan sát toàn bộ móng và da bằng đèn soi, lấy mẫu móng hoặc vảy để soi tươi và nuôi cấy tìm nấm; tùy trường hợp có thể cần xét nghiệm máu hoặc sinh thiết da. Nên để móng và da mộc, không sơn và không bôi gì trong vài ngày trước khi đi khám để mẫu xét nghiệm phản ánh đúng.