Mụn cóc

Tổng quan

Mụn cóc là các u nhỏ lành tính trên da do virus HPV gây ra. Virus xâm nhập qua những chỗ da bị tổn thương rất nhỏ và kích thích lớp thượng bì tăng sinh, tạo thành nốt sần cứng. Có nhiều dạng tuỳ vị trí: mụn cóc thông thường ở bàn tay và ngón tay, mụn cóc phẳng ở mặt và mu tay, và mụn cóc lòng bàn chân mọc ăn sâu vào trong do bị sức nặng cơ thể ép xuống.

Dấu hiệu nhận biết hữu ích là các chấm đen li ti trên bề mặt nốt — đó là các mao mạch nhỏ bị nghẽn, không phải chân hay rễ như cách gọi dân gian. Chi tiết này giúp phân biệt mụn cóc lòng bàn chân với chai chân: chai chân có bề mặt nhẵn, còn mụn cóc thì làm mất các đường vân da và có chấm đen.

Bệnh lây qua tiếp xúc trực tiếp và qua sàn nhà ẩm ướt ở phòng tắm chung, bể bơi. Nó cũng tự lây lan trên chính cơ thể người bệnh: gãi hoặc cạo qua mụn cóc rồi chạm sang vùng khác sẽ tạo nốt mới ở đó. Vì vậy việc không cào cấu có ý nghĩa thực tế chứ không phải lời khuyên chung chung.

Nhiều mụn cóc tự biến mất trong vòng một tới hai năm khi miễn dịch cơ thể nhận diện được virus, nhất là ở trẻ em. Điều trị được đặt ra khi nốt gây đau, lan nhiều, ở vị trí ảnh hưởng thẩm mỹ, hoặc ở người suy giảm miễn dịch.

Các biểu hiện thường gặp

• Nốt sần cứng, bề mặt sần sùi thô ráp, màu da hoặc hơi xám
• Chấm đen li ti trên bề mặt nốt
• Mất các đường vân da tại vùng có nốt
• Ở lòng bàn chân: nốt phẳng ăn sâu, đau khi đi lại như dẫm phải sỏi
• Ở mặt và mu tay: nốt nhỏ, phẳng, mọc thành đám nhiều nốt
• Nốt mới xuất hiện ở vùng da vừa bị xước hoặc vừa cạo râu
• Thường không ngứa và không đau, trừ khi ở vị trí chịu lực

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Nốt phát triển nhanh, chảy máu, loét hoặc không lành
• Nốt đổi màu sẫm, bờ nham nhở và không đều
• Vùng quanh nốt sưng đỏ, nóng, chảy mủ kèm sốt
• Mụn cóc lan rất nhiều và nhanh ở người suy giảm miễn dịch
• Xuất hiện nốt sùi ở vùng sinh dục hoặc hậu môn
• Ở người mắc đái tháo đường: bất kỳ tổn thương nào ở bàn chân không lành

Lời khuyên

• Không cào, gãi, cắn hoặc cạy mụn cóc, vì đây là cách virus lan sang các vùng da khác trên chính cơ thể mình
• Che nốt bằng băng dán khi đi bơi, tập gym hoặc dùng phòng tắm chung
• Không đi chân đất ở bể bơi, phòng thay đồ và phòng tắm công cộng
• Dùng riêng khăn tắm, dũa móng, bấm móng và dao cạo, không dùng chung với người khác
• Không cạo râu qua vùng có mụn cóc phẳng, vì lưỡi dao kéo virus lan thành một dãy nốt mới
• Giữ bàn chân khô ráo và thay tất mỗi ngày nếu có mụn cóc lòng bàn chân
• Đệm lót giày để giảm áp lực lên nốt ở lòng bàn chân khi đi lại
• Không tự cắt, đốt hay dùng axit đậm đặc tại nhà, vì để lại sẹo đau và có thể nhiễm khuẩn
• Rửa tay sau khi chạm vào nốt, và không dùng chung dụng cụ bôi thuốc
• Kiên trì với liệu trình bác sĩ hướng dẫn, bởi mụn cóc thường cần nhiều lần xử lý mới hết và tỉ lệ tái phát không nhỏ
• Đi khám thay vì tự xử lý nếu nốt ở mặt, vùng sinh dục hoặc ở người mắc đái tháo đường

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Da liễu khi nốt gây đau khi đi lại, khi lan nhiều nốt, khi ở mặt hoặc vùng sinh dục, khi không rõ có phải mụn cóc hay không, và khi đã tự xử lý mà nốt quay lại. Người mắc đái tháo đường và người suy giảm miễn dịch nên đi khám thay vì tự điều trị.

Bác sĩ chẩn đoán bằng quan sát và dùng đèn soi da khi cần, đôi khi gọt nhẹ bề mặt để thấy các chấm mao mạch đặc trưng. Bước quan trọng là phân biệt với chai chân, u da lành tính khác và các tổn thương ác tính — nhất là với nốt đơn độc phát triển nhanh ở người lớn tuổi. Có nhiều phương pháp xử lý khác nhau, lựa chọn tuỳ vị trí, số lượng và tuổi người bệnh, và thường cần lặp lại nhiều lần chứ không xong trong một buổi.