Mụn trứng cá và viêm nang lông

Triệu chứng này là gì

Mỗi sợi lông nằm trong một nang có tuyến bã đổ vào. Khi tuyến bã hoạt động mạnh và tế bào chết không bong đi đúng nhịp, lỗ nang bị bít lại thành nhân trắng hoặc nhân đen. Vi khuẩn vốn sống sẵn trong nang gặp môi trường kín và nhiều chất bã thì tăng sinh, gây phản ứng viêm — đó là lúc xuất hiện sẩn đỏ, mụn mủ và các nốt viêm sâu gây đau.

Viêm nang lông là tình trạng gần giống nhưng xảy ra ở bất kỳ vùng nào có lông: lưng, ngực, mông, đùi, vùng cạo râu hoặc cạo lông. Biểu hiện là các sẩn mủ nhỏ mọc ngay tại chân lông, thường ngứa hơn là đau.

Điều đáng lưu ý là tổn thương da lâu dài không đến từ bản thân mụn mà đến từ cách xử lý. Nặn, cạy, chà xát mạnh và dùng sản phẩm quá mạnh đều đẩy phản ứng viêm xuống sâu hơn, và chính lớp viêm sâu này để lại sẹo lõm cùng vết thâm kéo dài nhiều tháng.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Vùng da quanh mụn sưng nóng đỏ lan rộng nhanh, kèm sốt và ớn lạnh
• Mụn ở vùng giữa mặt quanh mũi và môi trên sưng to, đau nhiều kèm phù nề mí mắt
• Khối áp xe to nhanh, căng bóng, đau dữ dội
• Nổi mụn mủ dày đặc toàn thân xuất hiện trong vài ngày kèm sốt và đau khớp
• Mụn xuất hiện rầm rộ cùng rậm lông, kinh nguyệt thưa và tăng cân nhanh
• Da bong trợt thành mảng lớn kèm sốt sau khi dùng một sản phẩm mới

Những nguyên nhân có thể gặp

• Tăng hoạt động tuyến bã dưới ảnh hưởng của hormone, rõ nhất ở tuổi dậy thì
• Thay đổi nội tiết theo chu kỳ, trong thai kỳ hoặc ở hội chứng buồng trứng đa nang
• Bít tắc do mỹ phẩm dạng đặc, kem chống nắng gốc dầu hoặc dầu dưỡng tóc chảy xuống trán
• Ma sát và bí hơi kéo dài: mũ bảo hiểm, khẩu trang, ba lô, quần áo tập ướt mặc lâu
• Cạo râu hoặc cạo lông ngược chiều, tẩy lông làm tổn thương chân lông
• Nhiễm vi khuẩn hoặc nấm ở nang lông, thường sau khi ngâm bồn hoặc dùng bể bơi không sạch
• Tác dụng không mong muốn của một số điều trị dài ngày, đặc biệt là corticoid
• Chế độ ăn nhiều đường tinh luyện và sữa ở một số người
• Căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ, làm các đợt viêm nặng lên

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Mụn không phải là hậu quả của việc lười rửa mặt; rửa nhiều lần trong ngày làm hàng rào da yếu đi và thường khiến tình trạng nặng hơn.

Lời khuyên

• Không nặn, cạy hay chích mụn, nhất là ở vùng giữa mặt quanh mũi và môi trên; đây là việc để lại sẹo nhiều nhất
• Rửa mặt hai lần mỗi ngày bằng sản phẩm dịu nhẹ, nước mát, không chà xát và không dùng khăn cứng hay máy rửa mặt
• Không tẩy tế bào chết dạng hạt to trên vùng đang viêm
• Dùng kem dưỡng ẩm và kem chống nắng ghi rõ không gây bít tắc lỗ chân lông, kết cấu mỏng nhẹ
• Tẩy trang kỹ trước khi ngủ và không để lớp trang điểm qua đêm
• Giặt vỏ gối và khăn mặt thường xuyên, lau sạch mặt trong mũ bảo hiểm và điện thoại
• Thay khẩu trang mỗi ngày, tháo ra cho da thở khi ở nơi thoáng và an toàn
• Tắm và thay đồ ngay sau khi tập, không mặc quần áo ướt mồ hôi kéo dài
• Cạo râu xuôi chiều lông với da đã làm ẩm, thay lưỡi dao thường xuyên, không cạo lên vùng đang có mụn mủ
• Mặc đồ rộng thoáng ở vùng lưng và mông nếu hay viêm nang lông
• Giảm đồ ngọt và đồ uống có đường, ngủ đủ giấc; đây là hai thứ nhiều người thấy khác biệt rõ
• Không tự dùng các sản phẩm bôi chứa corticoid để làm dịu nhanh — chúng làm mụn bùng lên nặng hơn sau khi ngừng, và không dùng kem trộn không rõ thành phần
• Chụp ảnh da cùng góc và cùng ánh sáng mỗi tháng, vì cải thiện diễn ra chậm và rất khó nhận ra qua trí nhớ

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi mụn không cải thiện sau khoảng hai tháng chăm sóc đúng cách, khi xuất hiện các nốt viêm sâu gây đau hoặc nang, khi đã bắt đầu để lại sẹo lõm hay vết thâm lan rộng, khi mụn ảnh hưởng tới tâm lý và giao tiếp, khi mụn bùng lên đột ngột ở người trưởng thành chưa từng bị, và khi kèm rối loạn kinh nguyệt hoặc rậm lông.

Chuyên khoa phù hợp là Da liễu; nếu nghi liên quan nội tiết thì phối hợp thêm Nội tiết hoặc Sản phụ khoa. Buổi khám thường gồm quan sát dạng tổn thương và mức độ, hỏi về mỹ phẩm cùng các sản phẩm đang dùng, tiền sử điều trị trước đó; tùy trường hợp có thể cần xét nghiệm nội tiết. Mang theo danh sách hoặc chính các sản phẩm đang bôi lên da giúp tìm ra yếu tố gây bít tắc nhanh hơn nhiều so với mô tả bằng lời.