Nghén nặng khi mang thai

Tổng quan

Buồn nôn và nôn trong ba tháng đầu là trải nghiệm rất phổ biến và thường không đáng lo, giảm dần rồi hết vào khoảng tuần thứ mười hai tới mười sáu. Nghén nặng là một mức độ khác hẳn: nôn liên tục nhiều lần mỗi ngày, không giữ được thức ăn hay nước uống, dẫn tới sụt cân và mất nước thật sự.

Ranh giới thực hành khá rõ. Nghén thông thường thì vẫn ăn uống được phần nào, cân nặng giữ nguyên hoặc giảm rất ít, và sinh hoạt vẫn duy trì. Nghén nặng thì sụt trên năm phần trăm cân nặng trước khi mang thai, tiểu ít và sẫm màu, chóng mặt khi đứng dậy, và mọi việc thường ngày đều phải dừng lại. Đây là tình trạng cần được y tế can thiệp, không phải điều để cố chịu đựng cho qua ba tháng đầu.

Nguyên nhân liên quan tới thay đổi nội tiết mạnh trong thai kỳ, và tình trạng nặng hơn ở thai đôi hoặc thai nhiều. Người từng nghén nặng ở lần mang thai trước có khả năng lặp lại cao hơn. Điều cần nhấn mạnh là mất nước và mất điện giải kéo dài ảnh hưởng tới cả mẹ và thai, nên ngưỡng đi khám nên đặt thấp thay vì chờ tới lúc kiệt sức.

Các biểu hiện thường gặp

• Buồn nôn gần như liên tục trong ngày, không chỉ vào buổi sáng
• Nôn nhiều lần mỗi ngày, nôn cả khi bụng rỗng
• Không giữ được thức ăn và nước uống trong nhiều giờ
• Sụt cân rõ so với trước khi mang thai
• Rất nhạy cảm với mùi, chỉ ngửi thấy mùi thức ăn đã nôn
• Tiết nhiều nước bọt, khạc nhổ liên tục
• Mệt lả, chóng mặt, nằm nhiều
• Nước tiểu ít và sẫm màu

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Không uống được nước trong trên mười hai giờ
• Tiểu rất ít hoặc gần như không tiểu trong ngày
• Chóng mặt nhiều, ngất hoặc gần ngất khi đứng dậy
• Nôn ra máu hoặc dịch màu bã cà phê
• Sốt cao hoặc đau bụng dữ dội
• Tim đập nhanh, thở nhanh, người lơ mơ
• Sụt cân nhanh rõ rệt trong vài ngày

Lời khuyên

• Ăn thành nhiều bữa rất nhỏ cách nhau hai giờ, vì để bụng rỗng làm buồn nôn nặng lên rõ rệt
• Để sẵn bánh quy khô hoặc bánh mì nhạt cạnh giường và ăn vài miếng trước khi ngồi dậy buổi sáng
• Uống nước thành từng ngụm nhỏ liên tục trong ngày thay vì uống cả cốc một lần
• Tách riêng thời điểm ăn và uống, cách nhau khoảng ba mươi phút, để dạ dày không quá đầy cùng lúc
• Chọn đồ nguội hoặc để nguội bớt vì thức ăn nóng bốc mùi mạnh hơn và dễ kích thích nôn
• Nhờ người khác nấu ăn và mở cửa thông thoáng khi nấu, tránh ở trong bếp lúc đang chế biến
• Thử ngậm gừng tươi hoặc uống nước gừng ấm loãng, đây là biện pháp đơn giản có ích với nhiều người
• Nghỉ ngơi nhiều và tránh đứng dậy đột ngột, vì mệt và mất nước làm triệu chứng nặng thêm
• Theo dõi cân nặng và màu nước tiểu mỗi ngày, hai chỉ số này cho biết mức mất nước rõ hơn cảm giác chủ quan
• Không tự dùng bất kỳ thuốc chống nôn nào khi chưa có chỉ định, vì thai kỳ giới hạn rất chặt các lựa chọn
• Đi khám sớm thay vì cố chịu, bởi bù nước và điện giải kịp thời ngăn được vòng xoáy nôn dẫn tới mất nước dẫn tới nôn nhiều hơn

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám Sản khoa khi nôn nhiều lần mỗi ngày và không giữ được thức ăn, khi sụt cân, khi tiểu ít và sẫm màu, và khi phải nghỉ làm vì nghén. Cần đi cấp cứu khi không uống được nước trên mười hai giờ, khi ngất, hoặc khi nôn ra máu.

Bác sĩ đánh giá mức mất nước, cân nặng và làm xét nghiệm điện giải, chức năng gan thận cùng xét nghiệm nước tiểu. Siêu âm được làm để xác định số lượng thai và loại trừ các bất thường của thai, vì thai đôi và một số tình trạng đặc biệt gây nghén nặng hơn hẳn. Xét nghiệm chức năng tuyến giáp cũng thường được kiểm tra. Việc bù dịch và điện giải tại cơ sở y tế thường cải thiện nhanh, và đó là lý do không nên trì hoãn.