Ngủ ngáy và ngưng thở khi ngủ

Triệu chứng này là gì

Khi ngủ, các cơ vùng hầu họng giãn ra. Ở phần lớn người, đường thở vẫn đủ rộng để không khí đi qua êm. Ngáy xuất hiện khi đường thở hẹp lại, luồng khí đi qua nhanh hơn và làm các mô mềm ở vòm miệng, lưỡi gà rung lên tạo tiếng.

Mức độ nặng hơn là khi đường thở xẹp hẳn trong vài giây tới vài chục giây, không khí không qua được dù lồng ngực vẫn cố gắng thở. Nồng độ oxy trong máu giảm xuống, não buộc phải đánh thức cơ thể ở mức rất ngắn để mở lại đường thở — thường kèm một tiếng thở hắt mạnh. Chu kỳ này lặp lại nhiều lần mỗi giờ suốt đêm.

Điểm quan trọng là người bệnh gần như không nhớ gì về những lần thức giấc đó. Họ chỉ thấy ngủ đủ giờ mà sáng dậy vẫn mệt, đau đầu, buồn ngủ cả ngày. Trong khi đó, mỗi lần thiếu oxy lại là một lần gây áp lực lên tim và mạch máu. Đây là lý do tình trạng này liên quan chặt tới tăng huyết áp khó kiểm soát, rối loạn nhịp tim và đái tháo đường — và cũng là lý do nó đáng được khám chứ không phải chỉ là chuyện gây ồn.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Ngủ gật khi đang lái xe, vận hành máy móc, hoặc trong lúc làm việc
• Người ngủ cùng chứng kiến những cơn ngưng thở kéo dài kèm tím môi
• Đau ngực hoặc hồi hộp mạnh khi thức giấc ban đêm
• Đau đầu buổi sáng dữ dội kèm nhìn mờ hoặc nôn
• Khó thở tăng dần khi nằm, phải ngồi dậy mới thở được
• Huyết áp tăng rất cao không kiểm soát được dù đang điều trị
• Ngáy kèm sưng đau vùng cổ họng và khó nuốt tăng nhanh
• Trẻ nhỏ ngáy to kèm ngưng thở, thở bằng miệng thường xuyên và chậm phát triển

Những nguyên nhân có thể gặp

• Thừa cân và béo phì, do mô mỡ quanh cổ làm hẹp đường thở
• Amidan và vòm họng quá phát, nguyên nhân hàng đầu ở trẻ em
• Cấu trúc hàm mặt: cằm lùi, hàm nhỏ, lưỡi to
• Vẹo vách ngăn mũi, polyp mũi hoặc viêm mũi dị ứng làm nghẹt mũi kéo dài
• Nằm ngửa khi ngủ, khiến lưỡi tụt về sau
• Uống rượu bia hoặc dùng thuốc an thần trước khi ngủ, làm cơ vùng họng giãn thêm
• Hút thuốc lá gây phù nề niêm mạc đường thở
• Suy giáp
• Tuổi tác, do trương lực cơ giảm dần
• Mang thai ở những tháng cuối

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Nhiều người có nhiều yếu tố cùng lúc, và mức độ nặng chỉ xác định được bằng đo đa ký giấc ngủ chứ không suy từ độ to của tiếng ngáy.

Lời khuyên

• Nhờ người ngủ cùng quan sát và ghi lại: có cơn ngưng thở không, kéo dài chừng bao lâu, có tiếng thở hắt mạnh không — đây là thông tin quý nhất mang tới buổi khám, vì bản thân người bệnh không tự biết được
• Ghi nhật ký giấc ngủ và mức buồn ngủ ban ngày trong hai tuần
• Nằm nghiêng thay vì nằm ngửa; khâu một túi nhỏ chứa bóng tennis vào lưng áo ngủ là mẹo đơn giản giúp giữ tư thế
• Kê cao đầu giường khoảng mười tới mười lăm phân, thay vì chỉ kê thêm gối
• Giảm cân nếu thừa cân — đây là biện pháp có tác động lớn nhất, và giảm được một phần cân nặng đã cải thiện rõ
• Không uống rượu bia trong vòng ba tới bốn giờ trước khi ngủ, vì rượu làm cơ vùng họng giãn thêm và kéo dài các cơn ngưng thở
• Không dùng thuốc an thần hay thuốc ngủ khi chưa hỏi bác sĩ, vì chúng có tác dụng tương tự rượu lên đường thở
• Bỏ thuốc lá
• Điều trị dứt điểm viêm mũi dị ứng và nghẹt mũi kéo dài, vì thở bằng miệng làm ngáy nặng hơn
• Giữ giờ ngủ đều đặn và ngủ đủ, vì thiếu ngủ làm các cơn ngưng thở kéo dài hơn
• Không lái xe đường dài khi đang buồn ngủ; đây là nguy cơ thực tế và nghiêm trọng nhất của tình trạng này

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi có người chứng kiến các cơn ngưng thở, khi ngáy to đều đặn hầu như mỗi đêm, khi sáng dậy vẫn mệt và đau đầu dù ngủ đủ giờ, khi buồn ngủ nhiều ban ngày, hoặc khi hay thức giấc với cảm giác ngộp. Cần đi khám sớm hơn nếu bạn có tăng huyết áp khó kiểm soát, rối loạn nhịp tim, đái tháo đường, hoặc nếu công việc liên quan tới lái xe và vận hành máy móc. Với trẻ em, ngáy to thường xuyên kèm thở bằng miệng luôn cần được khám.

Chuyên khoa phù hợp là Tai Mũi Họng hoặc Hô hấp; một số nơi có đơn vị chuyên về giấc ngủ. Bác sĩ thường hỏi về giấc ngủ và mức buồn ngủ ban ngày, khám mũi họng để tìm điểm hẹp, đo huyết áp và cân nặng, rồi chỉ định đo đa ký giấc ngủ — thăm dò ghi lại nhịp thở, nồng độ oxy và giai đoạn ngủ suốt đêm. Đây là căn cứ xác định mức độ và quyết định hướng điều trị, không thể thay bằng đánh giá qua lời kể.