Ngủ nhiều nhưng vẫn mệt

Triệu chứng này là gì

Giấc ngủ không phải một khối đồng nhất mà đi qua nhiều giai đoạn nối tiếp nhau theo chu kỳ, và phần phục hồi thể lực lẫn trí nhớ nằm ở những giai đoạn sâu. Một người có thể nằm trên giường đủ tám tiếng nhưng nếu giấc ngủ bị đứt quãng liên tục bởi những lần thức giấc rất ngắn mà bản thân không nhớ, thì các giai đoạn sâu gần như không đạt tới. Kết quả là ngủ đủ giờ trên đồng hồ nhưng cơ thể không được nghỉ.

Vì vậy khi ngủ nhiều mà vẫn mệt, câu hỏi đúng không phải "ngủ bao nhiêu tiếng" mà là chất lượng giấc ngủ thế nào: có ngáy to không, có ai chứng kiến những khoảng ngừng thở không, sáng dậy có đau đầu hay khô miệng không, ban ngày có buồn ngủ tới mức gật khi đang ngồi yên không.

Cần tách tình trạng này khỏi mệt do nguyên nhân khác. Mệt vì thiếu máu, vì bệnh tuyến giáp hay vì tâm trạng đi xuống cũng làm người ta nằm nhiều hơn, nhưng cơ chế khác hẳn và hướng xử trí cũng khác.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Ngủ gật khi đang lái xe, đang đi xe máy hoặc đang vận hành máy móc
• Người thân chứng kiến những khoảng ngừng thở kéo dài khi ngủ, kèm tím môi hoặc thở hổn hển bật dậy
• Buồn ngủ tăng nhanh trong vài ngày kèm lú lẫn, nói khó hoặc yếu một bên người
• Ngủ nhiều kèm đau đầu tăng dần và nôn vọt vào buổi sáng
• Cơn ngủ ập đến đột ngột không cưỡng lại được, hoặc mất trương lực cơ khuỵu xuống khi xúc động
• Ngủ nhiều kèm sốt cao, cứng gáy hoặc co giật

Nhóm đầu tiên là tình huống an toàn giao thông, cần dừng lái xe ngay cho tới khi được khám và xử trí, chứ không phải chuyện chờ tới lịch hẹn.

Những nguyên nhân có thể gặp

• Ngừng thở khi ngủ do tắc nghẽn, biểu hiện bằng ngáy to ngắt quãng và buồn ngủ ban ngày
• Chân bồn chồn khó chịu khi nằm khiến phải cử động liên tục và không vào được giấc sâu
• Nghiến răng, nói mơ, đi lại khi ngủ hoặc ác mộng thường xuyên làm giấc ngủ bị phá vỡ
• Lệch nhịp thức ngủ do làm ca đêm, đi ngủ và dậy mỗi hôm một giờ khác nhau
• Trầm cảm, thường đi kèm ngủ nhiều nhưng không thấy phục hồi và mất hứng thú
• Suy giáp, thiếu máu hoặc bệnh mạn tính đang tiến triển
• Uống rượu buổi tối, vì rượu giúp vào giấc nhanh nhưng làm nửa đêm về sau nông và đứt quãng
• Tác dụng gây buồn ngủ của một số điều trị dài ngày
• Rối loạn giấc ngủ hiếm gặp gây cơn ngủ ập đến ban ngày

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Người ngủ một mình rất khó tự phát hiện ngáy và ngừng thở, nên nếu có thể thì nên nhờ người thân quan sát hoặc ghi âm một đêm.

Lời khuyên

• Đi ngủ và thức dậy vào cùng một giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần, để nhịp sinh học ổn định
• Ra ánh sáng tự nhiên trong vòng một giờ sau khi dậy, đây là tín hiệu đặt lại đồng hồ sinh học mạnh nhất
• Ngủ trưa không quá hai mươi phút và không sau ba giờ chiều, vì giấc trưa dài làm đêm khó ngủ sâu
• Bỏ cà phê đặc, trà đặc và nước tăng lực sau buổi trưa
• Không uống rượu trong vòng ba giờ trước khi ngủ; nó rút ngắn thời gian vào giấc nhưng làm nửa sau của đêm vụn ra
• Tắt màn hình sáng ít nhất ba mươi phút trước khi ngủ, để phòng tối và mát
• Nằm nghiêng thay vì nằm ngửa nếu có ngáy, vì tư thế ngửa làm lưỡi và mô mềm dễ chặn đường thở
• Giảm cân nếu đang thừa cân, vì đây là yếu tố tác động mạnh nhất tới ngáy và ngừng thở khi ngủ
• Không hút thuốc, vì khói làm phù nề đường thở trên và làm ngáy nặng thêm
• Vận động đều đặn ban ngày nhưng tránh tập nặng sát giờ ngủ
• Không tự lái xe khi thấy buồn ngủ, dừng lại nghỉ thay vì cố chạy nốt quãng đường
• Ghi nhật ký giấc ngủ hai tuần: giờ lên giường, giờ dậy, số lần thức giấc, mức tỉnh táo buổi sáng

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi tình trạng kéo dài trên một tháng dù đã ngủ đủ giờ và giữ giờ giấc đều, khi có người chứng kiến ngáy to hoặc ngừng thở, khi hay đau đầu và khô miệng lúc mới dậy, khi buồn ngủ ban ngày ảnh hưởng tới công việc, và khi kèm sụt cân, sợ lạnh, da khô hay tâm trạng đi xuống kéo dài.

Chuyên khoa phù hợp là Nội tổng quát để loại trừ thiếu máu và bệnh tuyến giáp trước, sau đó là Hô hấp hoặc đơn vị chuyên về giấc ngủ nếu nghi ngừng thở khi ngủ, hoặc Tâm lý nếu hướng về tâm trạng. Mang theo nhật ký giấc ngủ và, nếu có, một đoạn ghi âm tiếng ngáy — hai thứ này thường đủ để bác sĩ quyết định có cần đo đa ký giấc ngủ hay không.