Nhân tuyến giáp

Tổng quan

Nhân tuyến giáp là khối bất thường hình thành trong tuyến giáp — tuyến hình cánh bướm nằm ở phía trước cổ. Đây là tình trạng rất phổ biến: khi siêu âm cổ vì bất kỳ lý do gì, một tỉ lệ lớn người trưởng thành được phát hiện có nhân, và tỉ lệ này tăng theo tuổi.

Điều quan trọng nhất: đại đa số nhân tuyến giáp là lành tính, và phần lớn không cần can thiệp gì ngoài theo dõi. Phát hiện ra một nhân không đồng nghĩa với phải mổ — đây là lo lắng phổ biến nhất và cũng là nguồn của nhiều can thiệp không cần thiết.

Nhân thường không gây triệu chứng và được phát hiện tình cờ. Khi lớn, nó có thể sờ thấy được ở cổ, gây vướng khi nuốt hoặc chèn ép gây khó thở khi nằm. Một số nhân tăng hoạt động và tiết thừa hormone giáp, khi đó thêm hồi hộp, sụt cân, run tay và sợ nóng.

Việc bác sĩ làm không phải là quyết định mổ hay không, mà là phân tầng nguy cơ. Siêu âm mô tả đặc điểm của nhân — hình dạng, bờ, thành phần, độ hồi âm, nốt vôi hoá nhỏ — rồi xếp vào một nhóm nguy cơ. Nhóm đó cùng với kích thước quyết định có cần chọc hút tế bào bằng kim nhỏ hay không.

Các dấu hiệu khiến bác sĩ cảnh giác hơn: nhân cứng chắc và cố định không di động khi nuốt, khàn tiếng kéo dài, hạch cổ to, nhân lớn nhanh trong vài tháng, tiền sử chiếu xạ vùng cổ lúc nhỏ, hoặc gia đình có người mắc ung thư tuyến giáp.

Các biểu hiện thường gặp

• Phần lớn không có triệu chứng, phát hiện tình cờ khi siêu âm
• Sờ thấy khối ở vùng cổ trước, di động lên xuống khi nuốt
• Cảm giác vướng hoặc nghẹn nhẹ khi nuốt
• Khó chịu khi cài cúc cổ áo hoặc đeo khăn
• Khó thở khi nằm ngửa nếu nhân lớn chèn ép
• Khàn tiếng nếu ảnh hưởng tới dây thần kinh thanh quản
• Hồi hộp, sụt cân, run tay và sợ nóng nếu nhân tăng hoạt động
• Đau vùng cổ đột ngột khi có chảy máu trong nhân

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Khó thở, thở rít hoặc không nằm ngửa được
• Khàn tiếng kéo dài trên ba tuần
• Nuốt nghẹn tăng dần, khó nuốt cả thức ăn mềm
• Nhân cứng chắc, cố định, không di động khi nuốt
• Nhân to lên nhanh trong vài tuần tới vài tháng
• Sờ thấy hạch cổ cứng, không di động
• Sụt cân nhanh kèm ho ra máu
• Đau vùng cổ dữ dội đột ngột kèm sưng nhanh

Lời khuyên

• Đừng hoảng khi phát hiện có nhân — đại đa số là lành tính, và việc cần làm là theo dõi đúng lịch chứ không phải can thiệp ngay
• Hỏi rõ bác sĩ nhân của mình thuộc nhóm nguy cơ nào trên siêu âm và lịch theo dõi ra sao, rồi ghi lại
• Giữ lại kết quả siêu âm cũ và mang theo mỗi lần tái khám, vì so sánh kích thước qua thời gian mới là thông tin có giá trị
• Đi khám lại đúng hẹn ngay cả khi không thấy khó chịu gì, bởi nhân lành cũng có thể thay đổi và cần được ghi nhận
• Đi khám ngay khi khàn tiếng kéo dài trên ba tuần, khi nuốt nghẹn tăng dần, hoặc khi thấy nhân to lên nhanh
• Không tự uống thuốc hormone tuyến giáp hay các sản phẩm quảng cáo làm tan nhân giáp, vì chúng không có tác dụng và gây rối loạn chức năng tuyến
• Dùng muối i-ốt trong nấu ăn theo khuyến cáo chung, nhưng không tự bổ sung i-ốt liều cao dưới bất kỳ dạng nào
• Nói rõ với bác sĩ nếu từng chiếu xạ vùng đầu cổ lúc nhỏ hoặc có người thân mắc ung thư tuyến giáp
• Hỏi bác sĩ về việc theo dõi trước khi mang thai nếu đang có nhân, vì thai kỳ có thể làm nhân thay đổi
• Đề nghị bác sĩ giải thích rõ lý do trước khi đồng ý bất kỳ can thiệp nào, vì không phải nhân nào cũng cần xử lý

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Nội tiết khi sờ thấy khối ở cổ, khi siêu âm phát hiện có nhân, và khi có cảm giác vướng nuốt kéo dài. Cần đi khám sớm khi khàn tiếng kéo dài, khi nhân lớn nhanh, khi nhân cứng và cố định, hoặc khi sờ thấy hạch cổ.

Bác sĩ khám tuyến giáp và hạch cổ, kết hợp xét nghiệm chức năng tuyến giáp để biết nhân có tăng hoạt động hay không. Siêu âm tuyến giáp là thăm dò then chốt: nó mô tả kích thước, số lượng và các đặc điểm nguy cơ của từng nhân, rồi xếp vào nhóm phân tầng — chính điều này quyết định bước tiếp theo.

Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ được chỉ định theo nhóm nguy cơ kết hợp kích thước, chứ không làm cho mọi nhân. Đây là thủ thuật đơn giản, thực hiện tại phòng khám dưới hướng dẫn siêu âm. Kết quả tế bào học cùng với đặc điểm siêu âm sẽ quyết định là tiếp tục theo dõi hay cần can thiệp — và với phần lớn người, câu trả lời là theo dõi định kỳ.