Nhiễm giun đường ruột

Tổng quan

Nhiễm giun đường ruột là tình trạng ký sinh trùng sống và sinh sản trong lòng ruột người. Các loại thường gặp ở Việt Nam gồm giun đũa, giun tóc, giun móc và giun kim. Chúng lây qua trứng giun có trong đất, nước và thực phẩm bẩn, đi vào cơ thể qua đường miệng, hoặc qua ấu trùng xuyên trực tiếp qua da bàn chân khi đi chân đất trên đất ẩm.

Biểu hiện phụ thuộc vào loại giun và mức độ nhiễm. Nhiễm ít thường không có triệu chứng gì. Nhiễm nhiều gây đau bụng vặt quanh rốn, rối loạn tiêu hoá, chán ăn và chậm lớn ở trẻ. Giun móc hút máu ở thành ruột nên nhiễm kéo dài dẫn tới thiếu máu thiếu sắt, biểu hiện bằng da xanh, mệt và khó tập trung. Giun kim gây ngứa hậu môn dữ dội về đêm, làm trẻ mất ngủ và quấy khóc.

Đây là bệnh liên quan chặt chẽ tới điều kiện vệ sinh, và cũng vì thế mà việc xử lý một lần rồi giữ nguyên thói quen cũ sẽ dẫn tới tái nhiễm nhanh chóng. Trong gia đình, giun kim đặc biệt dễ lây vòng quanh giữa các thành viên nếu chỉ xử lý cho một người.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau bụng vặt quanh rốn, không dữ dội nhưng lặp đi lặp lại
• Ngứa hậu môn dữ dội về đêm, nhất là ở trẻ nhỏ
• Chán ăn, ăn không ngon, chậm tăng cân ở trẻ
• Rối loạn tiêu hoá thất thường, khi lỏng khi táo
• Buồn nôn, đầy bụng, ậm ạch sau ăn
• Da xanh, mệt mỏi, khó tập trung do thiếu máu khi nhiễm kéo dài
• Nhìn thấy giun trong phân hoặc quanh vùng hậu môn
• Ngủ không yên, nghiến răng, quấy khóc về đêm ở trẻ

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau bụng dữ dội từng cơn kèm nôn và bí trung tiện
• Bụng chướng căng, sờ thấy khối trong bụng
• Nôn ra giun
• Da rất xanh, chóng mặt khi đứng dậy, tim đập nhanh
• Sốt cao kèm đau bụng và vàng da

Lời khuyên

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, đây là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất trong cả danh sách
• Cắt móng tay ngắn cho trẻ và tập cho trẻ bỏ thói quen mút tay hoặc cắn móng
• Ăn chín uống sôi, rửa kỹ rau sống dưới vòi nước chảy hoặc hạn chế hẳn rau sống với trẻ nhỏ
• Không đi chân đất trên đất ẩm, ruộng vườn, và mang ủng khi làm nông
• Không dùng phân tươi để bón rau và giữ nguồn nước sinh hoạt tách khỏi khu vực chăn nuôi
• Giặt riêng và phơi nắng chăn ga gối đệm, quần áo lót khi trong nhà có người bị giun kim
• Tắm rửa vào buổi sáng và thay đồ lót hằng ngày trong đợt nhiễm giun kim, vì trứng tập trung ở vùng hậu môn về đêm
• Xử lý cho cả nhà cùng lúc theo chỉ định của bác sĩ khi có giun kim, vì chỉ xử lý một người thì tái nhiễm gần như chắc chắn
• Tẩy giun định kỳ theo khuyến cáo y tế địa phương, đúng đối tượng và đúng khoảng cách thời gian
• Không tự mua thuốc tẩy giun cho trẻ dưới hai tuổi, cho phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh gan mà chưa hỏi bác sĩ
• Đưa trẻ đi khám nếu chậm lớn, da xanh hoặc đau bụng vặt kéo dài dù đã tẩy giun, vì có thể còn nguyên nhân khác

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi đau bụng vặt kéo dài nhiều tuần, khi trẻ chậm lớn hoặc da xanh không rõ nguyên nhân, khi ngứa hậu môn về đêm không đỡ, và khi nhìn thấy giun trong phân. Người vừa trở về từ vùng có điều kiện vệ sinh kém cũng nên đi kiểm tra nếu có rối loạn tiêu hoá kéo dài.

Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm phân tìm trứng giun, kèm công thức máu để đánh giá thiếu máu và các dấu hiệu gợi ý ký sinh trùng. Việc chọn loại thuốc và liệu trình phụ thuộc vào loại giun, tuổi và tình trạng sức khỏe, nên đây là chỉ định của bác sĩ chứ không phải thứ nên tự quyết. Điều quan trọng không kém là thay đổi các thói quen sinh hoạt kể trên, bởi nếu giữ nguyên thì tái nhiễm chỉ là chuyện thời gian.