Nhiễm Helicobacter pylori

Tổng quan

Helicobacter pylori là một loại vi khuẩn sống được trong lớp nhầy phủ mặt trong dạ dày, nơi độ acid cao đến mức phần lớn vi sinh vật khác không tồn tại nổi. Vi khuẩn tiết men trung hoà acid quanh mình rồi bám vào lớp tế bào niêm mạc, tạo ra phản ứng viêm âm thầm kéo dài nhiều năm mà người mang thường không hay biết.

Đường lây chủ yếu qua đường miệng: ăn chung bát nước chấm, dùng chung đũa thìa, mớm thức ăn cho trẻ, hoặc qua nguồn nước và thực phẩm không bảo đảm vệ sinh. Thói quen ăn chung mâm rất phổ biến khiến nhiều thành viên trong cùng một gia đình cùng mang vi khuẩn này.

Phần lớn người mang vi khuẩn không có biểu hiện gì suốt đời. Ở một số người, tình trạng viêm kéo dài dẫn tới viêm dạ dày mạn hoặc loét dạ dày tá tràng, và ở nhóm nhỏ hơn nữa là biến đổi niêm mạc sau nhiều năm. Vì vậy có vi khuẩn không đồng nghĩa với phải xử trí ngay: quyết định đó thuộc về bác sĩ sau khi khám và cân nhắc từng trường hợp cụ thể.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau hoặc nóng rát vùng trên rốn, rõ hơn khi đói bụng hoặc về đêm
• Đầy bụng, ậm ạch kéo dài sau bữa ăn dù khẩu phần không nhiều
• Ợ hơi và ợ chua lặp lại nhiều lần trong ngày
• Buồn nôn nhẹ vào buổi sáng hoặc khi ngửi thấy mùi thức ăn
• Chán ăn, cảm giác nhanh no khi mới ăn được vài thìa
• Hơi thở có mùi khó chịu dù vệ sinh răng miệng đầy đủ
• Nhiều người không có triệu chứng nào, chỉ phát hiện tình cờ khi nội soi vì lý do khác

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Nôn ra máu đỏ tươi hoặc chất nôn màu bã cà phê
• Đi ngoài phân đen như hắc ín, hoặc phân lẫn máu đỏ
• Đau bụng dữ dội xuất hiện đột ngột kèm bụng cứng như gỗ
• Choáng váng, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh sau một đợt đau bụng
• Nôn liên tục không uống được nước và người lả đi nhanh

Lời khuyên

• Đặt một bộ đũa thìa chung cho cả mâm và dùng nó để gắp thức ăn từ đĩa chung, vì đây là cách cắt đường lây trong nhà hiệu quả nhất
• Không mớm hay nhai mớm thức ăn cho trẻ nhỏ, không dùng chung bàn chải đánh răng và cốc uống nước
• Rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh và trước khi chuẩn bị bữa ăn cho cả nhà
• Ăn chín uống sôi, hạn chế rau sống và thực phẩm chế biến ở nơi không bảo đảm vệ sinh
• Chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày thay vì để bụng đói lâu rồi ăn thật no một lần
• Ăn chậm nhai kỹ và tránh nằm ngay sau ăn ít nhất hai giờ, để dạ dày có thời gian làm việc
• Giảm rượu bia và bỏ thuốc lá, vì cả hai làm lớp niêm mạc yếu đi trước tác động của vi khuẩn
• Hạn chế đồ quá chua, quá cay và nhiều dầu mỡ trong những ngày đang khó chịu
• Không tự mua thuốc uống theo đơn của người khác hoặc theo mách bảo trên mạng, vì dùng sai cách khiến vi khuẩn khó xử lý hơn về sau
• Ghi lại thời điểm đau trong ngày và mối liên quan với bữa ăn, vì thông tin đó giúp bác sĩ định hướng nhanh hơn hẳn
• Khi một người trong nhà đã được xác định nhiễm, những người còn lại nên hỏi bác sĩ xem có cần kiểm tra hay không

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Tiêu hóa khi đau vùng trên rốn kéo dài trên hai tuần, khi triệu chứng tái đi tái lại nhiều đợt trong năm, hoặc khi trong gia đình có người từng mắc ung thư dạ dày. Người trên 50 tuổi mới xuất hiện triệu chứng lần đầu cũng nên được khám sớm thay vì tự theo dõi tại nhà.

Bác sĩ có thể chỉ định test hơi thở, xét nghiệm phân, hoặc lấy mẫu niêm mạc ngay trong lúc nội soi để xác định vi khuẩn. Chọn cách kiểm tra nào phụ thuộc vào tuổi, biểu hiện và các thuốc đang dùng, vì một số thuốc làm kết quả âm tính giả. Nếu đã từng được xử trí trước đó, hãy mang theo đơn cũ và kết quả cũ, vì chúng thay đổi hẳn hướng đi lần này.