Nhiễm khuẩn đường tiết niệu

Tổng quan

Đường tiết niệu gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Bình thường nước tiểu trong đường này không chứa vi khuẩn. Nhiễm khuẩn đường tiết niệu xảy ra khi vi khuẩn, thường đi từ vùng hậu môn sinh dục ngược lên qua niệu đạo, bám được vào niêm mạc và gây viêm.

Phần lớn trường hợp là nhiễm khuẩn ở phần thấp, tức bàng quang và niệu đạo. Nhóm này gây khó chịu nhiều khi đi tiểu nhưng thường không kèm sốt cao. Khi vi khuẩn đi ngược tiếp lên thận, tình trạng trở nên nặng hơn hẳn, với sốt cao, rét run và đau vùng hông lưng.

Phụ nữ gặp tình trạng này nhiều hơn nam giới do niệu đạo ngắn hơn và nằm gần hậu môn hơn. Ở nam giới, đặc biệt là nam giới trẻ, một đợt nhiễm khuẩn tiết niệu ít gặp hơn và thường gợi ý cần tìm thêm nguyên nhân phía sau.

Các biểu hiện thường gặp

• Tiểu buốt, cảm giác rát hoặc xót dọc đường tiểu khi đi tiểu
• Tiểu rắt: buồn tiểu liên tục nhưng mỗi lần chỉ ra rất ít
• Cảm giác đi tiểu chưa hết, vừa đi xong đã muốn đi tiếp
• Nước tiểu đục, có mùi khác thường
• Nước tiểu lẫn máu, màu hồng nhạt hoặc đỏ
• Đau tức vùng bụng dưới, ngay trên xương mu
• Ở người lớn tuổi, đôi khi biểu hiện chỉ là lú lẫn hoặc mệt mỏi khác thường

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Sốt cao kèm rét run
• Đau vùng hông lưng một bên, đau tăng khi gõ nhẹ vào vùng đó
• Nôn nhiều lần, không ăn uống được
• Lú lẫn, lơ mơ hoặc rất mệt, đặc biệt ở người cao tuổi
• Không tiểu được dù rất buồn tiểu
• Đang mang thai và có bất kỳ biểu hiện nhiễm khuẩn tiết niệu nào

Lời khuyên

• Uống nước đều trong ngày và nhiều hơn bình thường khi đang khó chịu, vì lượng nước tiểu tăng giúp rửa trôi vi khuẩn bám ở niêm mạc
• Không nhịn tiểu, đi ngay khi có cảm giác buồn tiểu, kể cả lúc đang bận
• Chườm ấm vùng bụng dưới để giảm cảm giác tức nặng
• Mặc đồ lót thoáng, thay hằng ngày, tránh quần bó sát trong đợt đang khó chịu
• Đi tiểu sau khi quan hệ tình dục
• Giữ vệ sinh vùng sinh dục hằng ngày và lau đúng chiều từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh
• Không thụt rửa sâu bên trong âm đạo, vì việc này phá vỡ hệ vi khuẩn có lợi tại chỗ
• Điều trị dứt điểm mỗi đợt theo hướng dẫn của bác sĩ thay vì dừng giữa chừng khi thấy đỡ
• Người có sỏi tiết niệu, phì đại tuyến tiền liệt hoặc đái tháo đường cần kiểm soát tốt tình trạng nền, vì nhóm này dễ tái phát dù giữ vệ sinh tốt

Nhiễm khuẩn đường tiết niệu thường cần được bác sĩ đánh giá và điều trị vì để kéo dài có thể lan lên thận, nên những điều trên chỉ là hỗ trợ chứ không thay thế việc thăm khám. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám ngay trong vài ngày đầu khi có tiểu buốt, tiểu rắt hoặc nước tiểu lẫn máu, thay vì chờ tự khỏi. Cần đi khám sớm hơn nữa nếu đang mang thai, nếu là nam giới, nếu tình trạng tái phát nhiều lần trong năm, hoặc nếu đang có bệnh thận, sỏi tiết niệu hay đái tháo đường.

Chuyên khoa phù hợp là Tiết niệu; phụ nữ mang thai nên khám ở chuyên khoa Sản. Bác sĩ thường hỏi về đặc điểm và thời gian xuất hiện triệu chứng, khám vùng bụng và hông lưng, và xét nghiệm nước tiểu để xác nhận có nhiễm khuẩn cũng như định hướng tác nhân gây bệnh.