Nhiễm nấm da

Tổng quan

Nhiễm nấm da là tình trạng nấm sợi ký sinh ở lớp sừng — lớp ngoài cùng của da. Khí hậu nóng ẩm quanh năm cùng thói quen mặc đồ kín và ra mồ hôi nhiều khiến đây là nhóm bệnh da rất phổ biến ở nước ta.

Dạng hay gặp nhất là hắc lào: mảng tròn hoặc hình vòng cung, bờ nổi gờ rõ có vảy và mụn nước nhỏ, trung tâm nhạt màu hơn, ngứa nhiều nhất là khi ra mồ hôi. Vị trí thường ở bẹn, mông, thắt lưng và các nếp gấp. Lang ben là một dạng khác do nấm men gây ra, biểu hiện bằng các dát nhỏ đổi màu ở lưng, ngực và cổ — sáng hơn da xung quanh ở người da ngăm, sẫm hơn ở người da sáng, và thường chỉ ngứa nhẹ.

Bệnh lây qua tiếp xúc trực tiếp da kề da, qua dùng chung khăn tắm, quần áo, chăn chiếu, và từ vật nuôi. Trong một gia đình, nếu chỉ xử lý cho một người mà không giặt phơi đồ dùng chung thì tái nhiễm gần như chắc chắn.

Sai lầm phổ biến nhất cần tránh: tự bôi thuốc chứa corticoid lên mảng nấm. Thuốc này làm hết ngứa và hết đỏ rất nhanh nên người bệnh tưởng đang khỏi, trong khi nấm lan rộng hơn dưới lớp da đã bị ức chế miễn dịch tại chỗ. Kết quả là tổn thương mất hình dạng điển hình, lan rộng và rất khó điều trị về sau.

Các biểu hiện thường gặp

• Mảng tròn hoặc hình vòng cung, bờ nổi gờ rõ có vảy nhỏ
• Trung tâm mảng nhạt màu hơn phần bờ
• Ngứa nhiều, tăng rõ khi ra mồ hôi và về đêm
• Vị trí hay gặp ở bẹn, mông, thắt lưng, nách và kẽ ngón chân
• Ở lang ben: các dát nhỏ đổi màu ở lưng, ngực, cổ, ngứa nhẹ hoặc không ngứa
• Vùng da tổn thương lộ rõ hơn sau khi tắm nắng vì không bắt nắng đều
• Bong vảy mịn khi cạo nhẹ lên bề mặt dát

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Vùng da đỏ sưng nóng đau lan nhanh kèm sốt
• Chảy mủ, có mùi hôi và nổi hạch vùng lân cận
• Tổn thương lan rộng nhanh toàn thân ở người mắc đái tháo đường hoặc đang suy giảm miễn dịch
• Rụng tóc thành đám kèm mảng sưng đau chảy dịch ở da đầu
• Loét sâu và hoại tử ở vùng tổn thương

Lời khuyên

• Không tự bôi thuốc chứa corticoid lên mảng nghi nấm, đây là sai lầm gây hại nhất và làm bệnh lan rộng khó chữa
• Giữ vùng da luôn khô ráo, lau thật khô các nếp gấp và kẽ ngón chân sau khi tắm
• Mặc quần áo cotton rộng rãi, thay đồ ngay khi ra mồ hôi nhiều
• Không dùng chung khăn tắm, quần áo, chăn gối và giày dép với người khác
• Giặt riêng đồ của người bệnh bằng nước nóng và phơi dưới nắng cho khô hoàn toàn
• Thay và giặt chăn ga gối thường xuyên trong thời gian điều trị
• Bôi thuốc rộng ra ngoài rìa tổn thương khoảng hai xăng-ti-mét, vì nấm luôn lan xa hơn phần nhìn thấy
• Tiếp tục bôi thuốc thêm ít nhất một tới hai tuần sau khi tổn thương đã sạch, bởi ngừng ngay khi hết ngứa là lý do tái phát phổ biến nhất
• Đưa vật nuôi đi khám thú y nếu chúng có mảng rụng lông tròn, vì đây là nguồn lây hay bị bỏ sót
• Không đi chân đất ở khu vực ẩm ướt chung như phòng tắm công cộng và bể bơi
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu mắc đái tháo đường, vì nhóm này nhiễm nấm nặng hơn và lâu khỏi hơn

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Da liễu khi tổn thương không đỡ sau hai tuần bôi thuốc, khi lan rộng, khi ở vùng mặt hoặc da đầu, khi tái phát nhiều lần, và ngay khi đã lỡ bôi thuốc chứa corticoid lên vùng nghi nấm.

Bác sĩ chẩn đoán bằng quan sát hình dạng tổn thương kết hợp soi tươi mẫu vảy da dưới kính hiển vi để tìm sợi nấm — xét nghiệm này nhanh, đơn giản và cho kết quả ngay. Đèn soi chuyên dụng giúp nhận biết lang ben và một số loại nấm khác. Bước xác định đúng tác nhân rất quan trọng, vì nhiều bệnh da khác như vảy nến, chàm và viêm da tiếp xúc có hình ảnh chồng lấn nhưng cần cách xử trí hoàn toàn khác.