Nhiễm trùng da và vết thương chảy mủ

Triệu chứng này là gì

Da là hàng rào ngăn vi khuẩn vốn sống trên bề mặt xâm nhập vào bên trong. Khi hàng rào này bị phá — do vết xước, vết cắt, vết côn trùng đốt bị gãi, kẽ chân nứt nẻ hay vết kim đâm — vi khuẩn có thể đi vào lớp mô dưới da và gây viêm lan tỏa. Biểu hiện là một vùng da sưng, nóng, đỏ và đau, ranh giới không rõ, lan dần ra xung quanh.

Cần phân biệt với phản ứng viêm bình thường của vết thương đang lành: vết thương lành có viền đỏ hẹp sát mép, giảm dần theo ngày, và không đau tăng lên. Dấu hiệu đáng lo là lan rộng theo giờ, đau tăng, sốt, hoặc chảy dịch đục có mùi.

Một dạng khác là ổ mủ khu trú: khối sưng tròn, căng, đau nhói, giữa mềm khi mủ đã tụ. Nhóm này thường cần được rạch dẫn lưu chứ không tự tan, và tự nặn ở nhà là cách đẩy vi khuẩn vào sâu hơn.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Vùng đỏ lan rộng nhanh trong vài giờ, hoặc xuất hiện vệt đỏ chạy dọc theo chi về phía thân
• Đau dữ dội vượt xa mức tổn thương nhìn thấy, da tím đen, nổi bọng nước lớn hoặc mất cảm giác tại chỗ
• Sốt cao, rét run, lơ mơ hoặc tụt huyết áp
• Nhiễm trùng ở mặt quanh mắt, quanh mũi, hoặc lan xuống cổ gây khó nuốt
• Vết thương do vật bẩn đâm sâu, do động vật cắn, hoặc vết thương ở người có bệnh đái tháo đường
• Khớp gần đó sưng nóng và không cử động được

Nhóm dấu hiệu thứ hai gợi nhiễm trùng lan sâu tới lớp cân cơ — đây là tình huống cấp cứu ngoại khoa, tính bằng giờ.

Những nguyên nhân có thể gặp

• Vi khuẩn xâm nhập qua vết xước, vết cắt, vết bỏng hoặc vết côn trùng đốt bị gãi
• Nứt kẽ ngón chân do nấm, cửa vào rất thường gặp mà nhiều người không để ý
• Nhọt và ổ áp xe hình thành từ một nang lông nhiễm trùng
• Vết thương sau tiểu phẫu, sau tiêm hoặc sau thủ thuật thẩm mỹ
• Da khô nứt nẻ ở người lớn tuổi hoặc trong thời tiết hanh
• Phù chân kéo dài, làm da căng mỏng và dễ nứt
• Đường máu cao chưa kiểm soát, làm vết thương lâu lành và dễ nhiễm trùng
• Suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng điều trị làm giảm miễn dịch
• Loét do tì đè ở người nằm lâu, hoặc loét tĩnh mạch vùng cổ chân

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Mức độ nguy hiểm không tương xứng với diện tích tổn thương nhìn thấy: một vết xước rất nhỏ vẫn có thể là cửa vào của nhiễm trùng lan sâu.

Lời khuyên

• Khoanh viền vùng đỏ bằng bút bi và ghi giờ; so lại sau vài giờ là cách theo dõi tốc độ lan chính xác nhất và cũng là thông tin bác sĩ cần
• Rửa vết thương bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, rửa nhẹ dưới dòng chảy để trôi bụi bẩn
• Che vết thương bằng gạc sạch và thay mỗi ngày, hoặc thay ngay khi ướt bẩn
• Kê cao chi bị tổn thương khi nằm hoặc ngồi, giúp giảm sưng
• Không tự nặn, chích hay rạch ổ mủ; việc này đẩy vi khuẩn vào sâu hơn và có thể làm nhiễm trùng lan
• Không đắp lá, đắp thuốc bột, kem đánh răng hay nhựa cây lên vết thương — nhóm này vừa che mất diễn biến vừa thêm vi khuẩn
• Không dùng cồn hay oxy già đổ trực tiếp vào vết thương hở nhiều lần, vì chúng làm tổn thương mô đang lành
• Không băng quá chặt và không băng kín ổ đang chảy nhiều dịch
• Giữ ẩm da chân và điều trị nấm kẽ chân triệt để, vì đây là cửa vào hay tái diễn nhất
• Kiểm tra bàn chân mỗi tối nếu có đái tháo đường hoặc tê chân, và đi khám ngay với mọi vết loét dù nhỏ
• Cắt móng tay ngắn, không gãi vết côn trùng đốt; chườm mát để giảm ngứa thay vì gãi
• Hỏi bác sĩ về tiêm phòng uốn ván theo khuyến cáo khi có vết thương do vật bẩn hoặc vết đâm sâu

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám trong ngày khi vùng đỏ lan rộng, khi đau tăng lên thay vì giảm đi, khi có sốt, khi vết thương chảy dịch đục hoặc có mùi, khi xuất hiện khối sưng căng đau, khi vết thương không có dấu hiệu lành sau một tuần, và với mọi vết thương ở bàn chân của người có đái tháo đường. Vết cắn của động vật và vết đâm sâu nên được khám sớm kể cả khi nhìn rất nhỏ.

Chuyên khoa phù hợp là Da liễu hoặc Ngoại tổng quát; các dấu hiệu ở mục khẩn cấp thì tới cấp cứu. Buổi khám thường gồm đánh giá ranh giới và mức độ lan, tìm cửa vào, kiểm tra hạch vùng lân cận và toàn trạng; tùy trường hợp có thể cần xét nghiệm máu, cấy dịch mủ, siêu âm phần mềm để tìm ổ tụ mủ, hoặc rạch dẫn lưu. Ảnh chụp vùng tổn thương ở các mốc thời gian khác nhau giúp bác sĩ thấy được tốc độ tiến triển.