Nhìn đôi, sụp mí và quầng sáng quanh đèn

Triệu chứng này là gì

Nhìn thấy một vật thành hai ảnh xảy ra khi hai mắt không còn hướng về cùng một điểm. Sáu cơ nhỏ điều khiển mỗi nhãn cầu, do ba dây thần kinh sọ chi phối; chỉ cần một cơ hoặc một dây yếu đi là hai ảnh lệch nhau. Chi tiết phân biệt quan trọng nhất là che một mắt lại thì còn nhìn đôi không: nếu che mắt nào ảnh đôi cũng mất thì vấn đề nằm ở phối hợp giữa hai mắt; nếu vẫn nhìn đôi khi chỉ mở một mắt thì vấn đề nằm trong chính mắt đó.

Sụp mí là mí trên rủ xuống che một phần đồng tử. Nó có thể có từ nhỏ và không đổi, hoặc mới xuất hiện — nhóm mới xuất hiện, đặc biệt khi đi kèm nhìn đôi, mới là nhóm cần chú ý. Một dạng khác là sụp mí nặng dần về cuối ngày và đỡ sau khi nghỉ, gợi rối loạn dẫn truyền thần kinh cơ.

Thấy quầng sáng cầu vồng quanh bóng đèn nghĩa là ánh sáng bị tán xạ khi đi qua giác mạc hoặc thủy tinh thể. Quầng sáng xuất hiện từ từ theo năm thường liên quan tới đục thủy tinh thể. Nhưng quầng sáng xuất hiện đột ngột kèm đau nhức hốc mắt, nhìn mờ, đỏ mắt và buồn nôn là biểu hiện của cơn tăng nhãn áp cấp — đây là tình huống mất thị lực vĩnh viễn tính bằng giờ.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Quầng sáng quanh đèn xuất hiện đột ngột kèm đau nhức mắt và hốc mắt, nhìn mờ, buồn nôn hoặc nôn
• Nhìn đôi mới xuất hiện đột ngột, nhất là khi kèm sụp mí một bên và đồng tử bên đó giãn to
• Nhìn đôi kèm đau đầu dữ dội chưa từng có, yếu nửa người, nói đớ hoặc méo miệng
• Sụp mí kèm khó nuốt, nói giọng mũi hoặc khó thở
• Mất thị lực một mắt đột ngột, hoặc thấy màn che kéo ngang tầm nhìn
• Lồi mắt tăng nhanh, đỏ và đau, kèm sốt

Hai nhóm đầu đều cần tới cơ sở y tế ngay trong đêm nếu xảy ra ban đêm, không chờ tới sáng.

Những nguyên nhân có thể gặp

• Cơn tăng nhãn áp góc đóng cấp, gây quầng sáng, đau nhức và giảm thị lực nhanh
• Đục thủy tinh thể, gây quầng sáng và chói tăng dần theo năm
• Liệt một dây thần kinh vận nhãn, có thể do đường máu cao kéo dài hoặc do chèn ép
• Rối loạn dẫn truyền thần kinh cơ, đặc trưng bởi sụp mí và nhìn đôi nặng lên về cuối ngày
• Bệnh lý mắt do tuyến giáp, gây lồi mắt, co rút mí và hạn chế vận nhãn
• Lác có từ nhỏ mất bù ở tuổi trưởng thành
• Chấn thương hốc mắt làm kẹt cơ vận nhãn
• Tổn thương thân não hoặc tiểu não
• Sụp mí do lão hóa, khi cân cơ nâng mí giãn dần

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Nhóm khởi phát đột ngột và nhóm tiến triển chậm có ý nghĩa rất khác nhau, nên thời điểm bắt đầu là thông tin cần nhớ chính xác.

Lời khuyên

• Ghi lại thời điểm bắt đầu càng chính xác càng tốt và tìm ảnh chụp cũ của chính mình để so sánh vị trí mí mắt — đây là cách xác định "mới hay cũ" đáng tin nhất
• Thử che từng mắt và ghi lại ảnh đôi còn hay mất, vì đây là chi tiết định hướng đầu tiên bác sĩ hỏi
• Ghi xem biểu hiện có nặng lên về cuối ngày hay không, và có đỡ sau khi nhắm mắt nghỉ mười lăm phút không
• Không tự lái xe hoặc điều khiển máy móc khi đang nhìn đôi; che tạm một mắt bằng miếng che giúp đi lại an toàn hơn
• Đi lại cẩn thận, bật đủ đèn và dọn vật cản dưới sàn, vì mất cảm nhận chiều sâu làm dễ vấp ngã
• Không tự mua thuốc nhỏ mắt để giảm đỏ hay giảm nhức khi chưa rõ nguyên nhân; một số loại làm cơn tăng nhãn áp nặng thêm
• Không xoa day mạnh vào nhãn cầu
• Kiểm soát đường máu và huyết áp theo lịch hẹn nếu đã được chẩn đoán, vì đây là hai yếu tố hay đứng sau liệt vận nhãn
• Người trên bốn mươi tuổi, người cận thị nặng hoặc có người thân bị glôcôm nên đo nhãn áp định kỳ, vì dạng mạn tính không gây đau và chỉ phát hiện được khi đo

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Cần đi khám ngay trong ngày với mọi trường hợp nhìn đôi mới xuất hiện, sụp mí mới xuất hiện, hoặc quầng sáng kèm đau nhức mắt. Nên đi khám sớm khi quầng sáng và chói tăng dần theo tháng, khi biểu hiện thay đổi theo thời điểm trong ngày, khi mí mắt hai bên không cân, và khi lác xuất hiện ở người trưởng thành.

Chuyên khoa phù hợp là Mắt; nếu nhìn đôi đi cùng dấu hiệu thần kinh khác thì cần phối hợp Thần kinh. Buổi khám thường gồm đo thị lực, đo nhãn áp, khám vận nhãn theo từng hướng, soi đáy mắt và đánh giá góc tiền phòng; tùy hướng nghi ngờ có thể thêm xét nghiệm máu hoặc chẩn đoán hình ảnh sọ não. Mang theo ảnh cũ của mình và kính đang đeo giúp buổi khám nhanh hơn nhiều.