Nhìn mờ và giảm thị lực

Triệu chứng này là gì

Để nhìn rõ, ánh sáng phải đi qua giác mạc và thủy tinh thể rồi hội tụ đúng lên võng mạc ở đáy mắt. Võng mạc chuyển tín hiệu ánh sáng thành xung thần kinh, truyền qua dây thần kinh thị giác lên não để xử lý thành hình ảnh. Bất kỳ khâu nào trong chuỗi đó trục trặc đều làm thị lực giảm.

Điều quan trọng nhất về mặt xử trí là tốc độ khởi phát. Nhìn mờ tiến triển chậm qua nhiều tháng tới nhiều năm thường liên quan tới thay đổi ở giác mạc, thủy tinh thể hoặc tật khúc xạ — nhóm này cần khám nhưng không gấp. Ngược lại, mất thị lực đột ngột trong vài phút tới vài giờ là cấp cứu nhãn khoa, vì một số nguyên nhân chỉ có cửa sổ điều trị rất ngắn trước khi tổn thương thành vĩnh viễn.

Kiểu mờ cũng có ý nghĩa. Mờ đều toàn bộ tầm nhìn khác với mất một mảng cố định trong tầm nhìn; nhìn mờ như qua màn sương khác với nhìn méo đường thẳng thành cong. Che từng mắt để kiểm tra riêng là việc nên làm ngay, vì nhiều người chỉ phát hiện một mắt đã kém từ lâu khi tình cờ che mắt còn lại.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Mất thị lực đột ngột ở một hoặc hai mắt, dù chỉ thoáng qua rồi hồi phục
• Mất một mảng tầm nhìn, như bị màn che một góc
• Thấy chớp sáng kèm nhiều đốm đen bay tăng lên đột ngột
• Nhìn thấy quầng sáng quanh nguồn đèn kèm đau nhức sâu trong hốc mắt và buồn nôn
• Nhìn đôi mới xuất hiện
• Nhìn mờ kèm yếu hoặc tê nửa người, méo miệng, nói khó
• Nhìn mờ kèm đau đầu dữ dội khác hẳn mọi lần
• Nhìn mờ sau chấn thương mắt hoặc sau khi hóa chất bắn vào mắt
• Đường thẳng nhìn thành cong hoặc méo, mới xuất hiện

Những nguyên nhân có thể gặp

• Tật khúc xạ chưa chỉnh đúng, hoặc kính hiện tại không còn phù hợp
• Lão thị ở người từ khoảng bốn mươi tuổi, khiến nhìn gần khó dần
• Đục thủy tinh thể, thường mờ tăng dần và chói khi gặp ánh sáng mạnh
• Khô mắt, gây mờ thoáng qua rồi rõ lại sau khi chớp mắt
• Bệnh võng mạc do đái tháo đường
• Thoái hóa hoàng điểm tuổi già, đặc trưng bởi mờ vùng trung tâm và nhìn méo đường thẳng
• Tăng nhãn áp, thường mất dần tầm nhìn ngoại vi mà người bệnh không nhận ra
• Bong võng mạc, thường có chớp sáng và đốm đen bay trước đó
• Tắc mạch máu võng mạc
• Viêm dây thần kinh thị giác, hay kèm đau khi liếc mắt
• Đường huyết dao động mạnh, gây mờ thay đổi theo ngày

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Việc phân biệt cần đo thị lực và soi đáy mắt, không suy ra được từ mô tả.

Lời khuyên

• Che từng mắt kiểm tra riêng ngay khi thấy nhìn mờ, và ghi lại mắt nào kém hơn — nhiều trường hợp một mắt đã giảm từ lâu mà không biết vì mắt kia bù trừ
• Ghi lại thời điểm bắt đầu và tốc độ tiến triển: đột ngột trong vài giờ hay chậm qua nhiều tháng
• Không tự mua kính đeo theo cảm giác hoặc dùng lại kính của người khác
• Đi đo lại độ kính hằng năm, kể cả khi thấy vẫn nhìn được
• Áp dụng nhịp nghỉ mắt khi làm việc với màn hình: cứ khoảng hai mươi phút nhìn ra xa hai mươi giây
• Đủ sáng khi đọc và làm việc, tránh đọc trong phòng tối
• Đeo kính râm chống tia cực tím khi ra nắng
• Kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp nếu có đái tháo đường hoặc tăng huyết áp — đây là hai yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới võng mạc và phòng được phần lớn tổn thương
• Bỏ thuốc lá, vì hút thuốc làm tăng rõ nguy cơ thoái hóa hoàng điểm và đục thủy tinh thể
• Ăn đủ rau xanh đậm và cá béo
• Khám mắt định kỳ ngay cả khi nhìn vẫn rõ, đặc biệt sau bốn mươi tuổi: tăng nhãn áp và bệnh võng mạc giai đoạn đầu không gây triệu chứng nào

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Cần đi khám ngay trong vài giờ nếu mất thị lực đột ngột, mất một mảng tầm nhìn, thấy chớp sáng kèm đốm đen tăng nhanh, hoặc đau nhức mắt dữ dội kèm nhìn thấy quầng sáng — đây là những tình huống mà thời gian quyết định khả năng giữ được thị lực.

Ngoài ra nên đi khám khi nhìn mờ tăng dần, khi phải nheo mắt mới đọc được, khi nhìn đêm kém hẳn đi, hoặc khi hay va vào đồ vật ở hai bên. Người có đái tháo đường cần khám mắt định kỳ theo lịch dù không thấy vấn đề gì, vì tổn thương võng mạc tiến triển âm thầm.

Chuyên khoa phù hợp là Mắt. Bác sĩ thường đo thị lực từng mắt, kiểm tra độ khúc xạ, đo nhãn áp, khám bán phần trước dưới kính hiển vi chuyên dụng, rồi nhỏ giãn đồng tử để soi đáy mắt — bước cuối này là cách duy nhất quan sát trực tiếp võng mạc và dây thần kinh thị giác. Sau khi nhỏ giãn, mắt sẽ mờ và chói vài giờ nên không nên tự lái xe về.